Νικηφόρος Γ΄ ο Βοτανειάτης (1078 - 1081)

    1. Στην Κων/πολη εισήλθε στις 3/4/1078. Και διότι ήταν γέροντας και λόγω της ακόλαστης διαγωγής του -μολονότι έγκριτος στρατηγός- ήταν ακατάλληλος για τις παρούσες ανάγκες της αυτοκρατορίας. Αυτοκράτορας στέφθηκε στις 2/6/1078. Στο μεταξύ πέθανε η γυναίκα του. Αποφάσισε να νυμφευθεί ή την Ευδοκία ή τη νεαρά σύζυγο του Μιχαήλ Ζ΄ Μαρία. Αρχικά αρνήθηκαν και οι δύο. Τελικά νυμφεύθηκε τη Μαρία. Έτσι συνδέθηκε με τη δυναστεία των Κομνηνών. Την πραγματική διοίκηση του κράτους ανέθεσε σε δύο «Σκύθες» υπηρέτες του, τους Βορίλο και Γερμανό.

      2. Ο Βρυέννιος δεν είχε καταθέσει τα όπλα. Ακόμη ο δούκας του Δυρραχίου Νικηφόρος Βασιλάκιος, που διορίστηκε από το Μιχαήλ Ζ΄ μετά τη στάση του Βρυεννίου, ήρθε στη Θεσσαλονίκη και κήρυξε κι αυτός επανάσταση. Η επαναφορά της τάξης ανατέθηκε στον 20ετή Αλέξιο Κομνηνό, άντρα προικισμένο με έξοχα προτερήματα και σπάνιες ικανότητες, που τον κατέστησαν ήδη περιφανή για τις πολεμικές και στρατηγικές του αρετές. Κατείχε ήδη το αξίωμα του καίσαρα και το υψηλότερο αξίωμα του νωβελισίμου. Μόνο αυτόν μπορούσε ο Βοτανειάτης ν’ αντιπαραθέσει στο Βρυέννιο. Αναχωρώντας ο Αλέξιος δεν είχε μαζί του παρά απειροπόλεμους ιππείς και μικρό τμήμα του ανατολικού στρατού. Απέναντί του είχε ισχυρότατες δυνάμεις. Με τη στρατηγική του, όμως, ιδιοφυΐα κατάφερε να εγκλωβίσει και να συλλάβει το Βρυέννιο. Μετά στράφηκε κατά του Βασιλακίου που κατέφυγε στην ακρόπολη της Θεσσαλονίκης. Οι Θεσσαλονικείς, όμως, στράφηκαν εναντίον του και διευκόλυναν τη σύλληψή του από τον Αλέξιο. Τροπαιούχος ο Αλέξιος επέστρεφε στην Κων/πολη. Καθ’ οδόν απεσταλμένοι του βασιλιά παρέλαβαν το Βασιλάκιο και τον τύφλωσαν. Την ίδια τύχη είχε και ο Βρυέννιος.

    3. Το επόμενο έτος (1079) ο Αλέξιος υπέταξε και τους Πετσενέγκους που επιδόθηκαν σε νέες λεηλασίες στη Βουλγαρία. Μετά τη διευθέτηση των πραγμάτων της Ευρώπης, απέμεινε η αντιμετώπιση της διαρκώς εντεινόμενης τουρκικής απειλής στην Ασία.

      4. Νέα αναταραχή, όμως, θα ανέκοπτε αυτή την προοπτική. Ο Νικηφόρος Μελισσηνός, γαμπρός του Αλεξίου επ’ αδελφή που έμενε στην Κω, αυτοανακηρύχθηκε αυτοκράτορας (1080). Συμμάχησε με τους Τούρκους και κατέλαβε τη Νίκαια. Ο μόνος που αντιτάχθηκε ήταν ο λαμπρός Γεώργιος Παλαιολόγος, γιος του Νικηφόρου Παλαιολόγου, πρόγονοι των ένδοξων Παλαιολόγων που το 1261 ανέκτησαν την Κων/πολη από τους Φράγκους και το 1453 την έχασαν από τους Τούρκους. Αυτός ο Παλαιολόγος προκάλεσε το φθόνο των αυλικών του Βοτανειάτη, συκοφαντήθηκε και ανακλήθηκε στην Κων/πολη. Ο Μελισσηνός μένει ανενόχλητος. Οι Τούρκοι βρήκαν την ευκαιρία να καταλάβουν την Κύζικο και τη Νίκαια όπου εγκατέστησαν την έδρα τους

       5. Οι δύο «Σκύθες» σύμβουλοι του Βοτανειάτη, Βορίλος και Γερμανός, μισούσαν τους Ισαάκιο και Αλέξιο και διαρκώς τους διέβαλλαν στο βασιλιά για να κλονίσουν την εμπιστοσύνη του σε αυτούς, ιδίως τον Αλέξιο. Ο τελευταίος αντιλήφθηκε τις σκευωρίες που εξυφαίνονταν εις βάρος του. Έτσι, αφενός φρόντιζε να είναι άψογος και περιποιητικός προς το βασιλιά, αφετέρου κατάφερε να υιοθετηθεί από τη βασίλισσα Μαρία και ν’ αποσπάσει την εύνοιά της. Αφού οι δύο σκευωροί απέτυχαν με τις συκοφαντίες, αποφάσισαν να δράσουν κατά των δύο νεαρών Κομνηνών. Το Μάρτιο του 1087 τους κάλεσαν νύκτα στ’ ανάκτορα για να τους τυφλώσουν. Οι Κομνηνοί πληροφορήθηκαν από κάποιο φίλο τους την παγίδα. Αποφάσισαν ν’ αμυνθούν. Συνεννοήθηκαν με τους φίλους τους και αφού πήραν μαζί τους  το γενναίο Γεωργιανό στρατηγό Πακουριανό, τον Ουμβερτόπουλο και το Γεώργιο Παλαιολόγο, έφυγαν πολύ πρωί της Δευτέρας μετά την Τυρηνή από την Κων/πολη, διαφεύγοντας έτσι τον κίνδυνο. Κατέφυγαν στη Θράκη και ανέλαβαν την ηγεσία μονάδας που είχε συγκροτηθεί για να σταλεί κατά των Τούρκων. Τάχθηκε στο πλευρό τους και ο καίσαρας Ιωάννης Δούκας (του οποίου ο Αλέξιος νυμφεύθηκε την εγγονή Ειρήνη), μολονότι έφερε το μοναχικό σχήμα. Ξεκίνησαν για την Κων/πολη. Καθ’ οδόν σταμάτησαν στο χωριό Σχίζα για να συσκεφθούν ποιον θα προωθούσαν στο θρόνο. Ο Ισαάκιος πρόθυμα παραιτήθηκε υπέρ του νεότερου αδελφού του. Αποφάσισαν τελικά ν’ αναγορεύσουν βασιλιά το γενναίο Αλέξιο. Έφθασαν στην Κων/πολη, στην οποία εισήλθαν, μετά από προδοσία των μισθοφόρων της φρουράς, την 1/4/1081. Οι στρατιώτες του Αλεξίου διασκορπίστηκαν μέσα στην Πόλη και προέβησαν σε φοβερή λεηλασία της. Αυτό θα μπορούσε ν’ αποβεί μοιραίο αν αντιδρούσαν οι πιστοί στο βασιλιά Βαριάγοι.

    6. Ο γέροντας Βοτανειάτης αποφάσισε να έρθει σε συνεννόηση με τον άλλο αντίπαλό του, το Νικηφ. Μελισσηνό, που καραδοκούσε στη Χρυσόπολη. Τελικά, όμως, προτίμησε να συμβιβαστεί με τον Αλέξιο. Τις διαπραγματεύσεις ανέθεσε στον πιστό του Νικηφόρο Παλαιολόγο. Ο Αλέξιος έδειξε διάθεση ν’ αποδεχθεί τις βασιλικές προτάσεις αλλά τον απέτρεψε ο Δούκας. Είχαν πια «το πάνω χέρι». Ο Βορίλος θέλησε ν’ αντιδράσει με τον έτοιμο προς πόλεμο βασιλικό στρατό. Παρενέβη, όμως, ο πατριάρχης και α) απέτρεψε το Βοτανειάτη να δώσει μια τέτοια διαταγή, και β) τον έπεισε να παραιτηθεί και να περιβληθεί το μοναχικό σχήμα.

   Μια ακόμη περίοδος, σύντομη ευτυχώς, γενικής και βαθύτατης παρακμής έκλεισε. Θα άνοιγε μια άλλη. Αυτή θα ήταν από τις ενδοξότερες της Βυζαντινής Ιστορίας. Θα έφερε τη σφραγίδα του Αλεξίου Α΄ Κομνηνού.