Η ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΟΥ ΥΠΟΔΟΥΛΟΥ ΓΕΝΟΥΣ

Το Οικουμενικό Πατριαρχείο και τα προνόμιά του

   Το Οικ. Πατριαρχείο μέσα στα πλαίσια της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας αποτελούσε τον δεύτερο μετά τη βασιλεία θεσμό σε ισχύ και κύρος. Αυτός ο ρόλος θα αποδεικνυόταν περισσότερο σημαντικός για τον υπόδουλο Ελληνισμό.

     Μαζί με την Πόλη έπεσε και το Οικ. Πατριαρχείο. Μετά τη φυγή στη Ρώμη (1450) του ενωτικού πατριάρχη Γρηγορίου Γ΄ δεν εκλέχτηκε άλλος. Ο Πορθητής βρήκε το Πατριαρχείο ακέφαλο και στην ουσία ανύπαρκτο. Ευφυής πολιτικός όπως ήταν, υιοθέτησε τις εισηγήσεις των Ελλήνων συμβούλων του Θωμά Καταβοληνού και Δημ. Απόκαυκου για τη χρησιμότητα και για τον ίδιο ως κατακτητή της ύπαρξης του Πατριαρχείου. ΄Ετσι αποφάσισε να το ανασυστήσει, εκλέγοντας νέο πατριάρχη με υπόδειξη πάλι των ίδιων τον ανθενωτικό Γεννάδιο Σχολάριο (Ιαν. 1454). Αυτή η κίνηση σφράγισε και θεμελίωσε τον ηγετικό ρόλο που θα έπαιζε για το υπόδουλο ΄Εθνος το Οικ. Πατριαρχείο.

     Μαζί με την επικύρωση της εκλογής του νέου πατριάρχη, ο σουλτάνος παραχώρησε σε αυτόν σημαντικά προνόμια που θ’ αποδεικνύονταν σωτήρια για το Γένος και την Ορθοδοξία. Δεν υπάρχει κατάλογος αυτών των προνομίων. Γενικά θα μπορούσαμε να πούμε τα εξής σχετικά: 1) Δόθηκαν γραπτώς (με βεράτιο)· 2) ΄Ηταν ειδικά - προσωπικά και γενικά· 3) τα ειδικά αναφέρονταν στο πρόσωπο του πατριάρχη και αφορούσαν τις αρμοδιότητες-εξουσίες του στο υπόδουλο Γένος, ὅπως: α) του αναγνώριζε το ρόλο που είχε ο ίδιος και οι μητροπολίτες στα πλαίσια του θρησκευτικού τους ρόλου:ο πατριάρχης ήταν αφορολόγητος και «αδιάσειστος», εκλεγόταν από σύνοδο αρχιερέων, διόριζε, έπαυε και τιμωρούσε τους κληρικούς, είχε την πνευματική και διοικητική εποπτεία στα θρησκευτικά ιδρύματα, β) του παραχωρήθηκαν και δικαστικές αρμοδιότητες για αστικές υποθέσεις των ορθοδόξων, γ) αργότερα του δόθηκε η αρμοδιότητα επιβολής και ειδικής φορολογίας στους κληρικούς και τους πιστούς, αλλά ταυτόχρονα καταργήθηκε και το δικό του αφορολόγητο.

    Τα γενικά: όσα αφορούσαν ολόκληρο το σώμα της Εκκλησίας, δηλ. όλους τους ραγιάδες, όλους τους Έλληνες, και όχι μόνο. ΄Ηταν και τα σημαντικότερα. Αναφέρονταν στη νομική θέση των υπόδουλων μέσα στην αυτοκρατορία: οι υπόδουλοι, εφόσον ήταν νομοταγείς και πλήρωναν το χαράτσι, μπορούσαν να συμβιώσουν με τους κατακτητές και να αυτοδιοικούνται με το θρησκευτικό τους νόμο. Διατηρούσαν έτσι όλες τις χριστιανικές-θρησκευτικές τους συνήθειες και υποχρεώσεις («πάτρια έθη»). Ο πατριάρχης καθίστατο προσωπικά υπεύθυνος απέναντι στην Πύλη για τις όποιες υπερβάσεις και παρασπονδίες της αυτοδιοίκητης ορθόδοξης κοινότητας.