Ρωμανός Β΄ (959-963)

     1. Τον Κων/νο Ζ΄ Πορφυρογέννητο διαδέχθηκε ο γιος του Ρωμανός Β΄, 21 έτους, με την παράσταση και τη νοημοσύνη του Βασιλείου Α΄. Ήταν σε θέση να κατανοήσει τα ζητήματα και τα συμφέροντα του κράτους και να παίρνει τις δέουσες αποφάσεις. Ιδιαίτερο ταλέντο διέθετε και στην εκλογή των κατάλληλων συνεργατών - στελεχών στις επίκαιρες θέσεις. Έτσι, διατήρησε στη θέση του παραδυναστεύοντα της Συγκλήτου τον ευνούχο Ιωσήφ Βρίγγα. Διόρισε: δομέστιχο των Σχολών της Ανατολής το Νικηφόρο Φωκά, δομέστικο των Σχολών της Δύσης το Λέοντα Φωκά. Απομάκρυνε από τις θέσεις τους τους ανίκανους ή διεφθαρμένους διοικητικούς και στρατιωτικούς υπαλλήλους.

     2. Μετά το θάνατο της μνηστής του Βέρθας (949), ο Ρωμανός Β΄ νυμφεύθηκε το 956 τη Θεοφανώ, γυναίκα ωραιότατη και φιλόδοξη. Για την καταγωγή της οι πληροφορίες διίστανται. Από το γάμο τους απέκτησαν δυο γιους, το Βασίλειο και τον Κων/νο, τους οποίους, νήπια ακόμη, αναγόρευσε συμβασιλείς (960 και 962, αντίστοιχα).

    3. Όπως είδαμε, το 823 η Κρήτη κατακτήθηκε από τους Σαρακηνούς. Όλες οι προσπάθειες για την απελευθέρωσή της απέτυχαν. Είδαμε ακόμη ότι από εκεί, με τη σύμπραξη και των Αράβων της Ταρσού και της Αφρικής, επιχείρησαν επιδρομές, πειρατείες και λεηλασίες κατά περιοχών της αυτοκρατορίας. Τελευταία επιχείρηση προς ανάκτηση του νησιού πραγματοποιήθηκε το 956 υπό τον Κων/νο Γογγύλη, άντρα ανίκανο. Απέτυχε. Έκτοτε ο Νικηφόρος Φωκάς έβαλε ως στόχο του την ανακατάληψη της Κρήτης. Το εγχείρημα δεν ήταν εύκολο. Γίνανε πολλές συζητήσεις. Η Σύγκλητος δεν ενέκρινε την επιχείρηση, φοβούμενη μια επιτυχία. Αντίθετα, ο παρακοιμώμενος Ιωσήφ Βρίγγας την υποστήριξε με θέρμη, πείθοντας και τον αυτοκράτορα. Η ανάληψή της αποφασίστηκε το καλοκαίρι του 960. Οι ετοιμασίες ήταν έντονες και πολυεπίπεδες.

    Το εκστρατευτικό σώμα αποτελούνταν από 3.300 πλοία (πολεμικά και μεταφορικά) και 77.000 πολεμιστές. Μετείχαν Μακεδόνες, Θράκες, Ανατολικοί και Σλάβοι. Όλες οι δυνάμεις συγκεντρώθηκαν στα Φρύγελα της Λυδίας απόπου αναχώρησαν υπό το Νικηφόρο Φωκά, ένθερμο υποστηρικτή της εκστρατείας. Αυτό έγινε όταν πληροφορήθηκε από τους κατασκόπους του ότι ο εμίρης της Κρήτης Αβδούλ Αζίζ και η ηγεσία των κατακτητών κάθονταν αμέριμνοι στις επαύλεις τους. Έφθασαν στο Ηράκλεο στις 13/7/960. Άρχισε μια μακροχρόνια πολιορκία με φονικές μάχες έξω από τα τείχη και στα γύρω υψώματα. Οι Άραβες έμειναν χωρίς ενισχύσεις. Ο χειμώνας έβαλε τη ζωή πολιορκητών και πολιορκούμενων σε σκληρή δοκιμασία. Ο βυζαντινός στρατός, δυσφορώντας από τις ελλείψεις και την ταλαιπωρία, ζητούσε να επιστρέψει. Η ισχυρή θέληση, όμως, του Νικηφόρου και η πειθαρχία του στρατού υπερίσχυσαν. Ταυτόχρονα ο Ιωσήφ Βρίγγας έστειλε άφθονα εφόδια.

    Μετά από 8μηνη πολιορκία, ο Χάνδακας κυριεύτηκε στις 7/3/961, αφού οι Βυζαντινοί μηχανικοί κατάφεραν να καταστρέψουν τμήμα του οχυρού της πόλης, μετά από αιματηρή έφοδο. Η πόλη ήταν γεμάτη από θησαυρούς που συγκεντρώθηκαν με πειρατείες. Όλα αυτά λεηλατήθηκαν. Τα πολυτιμότερα κρατήθηκαν για το βασιλιά. Το τείχος του φρουρίου γκρεμίστηκε. Ο Φωκάς προσκάλεσε στο νησί χριστιανούς αποίκους (Έλληνες και Αρμένιους). Στρατιωτική δύναμη προχώρησε στην απελευθέρωση ολόκληρου του νησιού.  

     Μετά επανήλθε στο Χάνδακα. Εκεί, πανω σε ψηλό λόφο, κοντά στην πόλη, ο Νικηφόρος έκτισε οχυρό φρούριο, το οποίο ονόμασε Τέμενος και στο οποίο εγκατέστησε ισχυρή φρουρά. Ακόμη προνόησε για την επαναφορά της χριστιανικής θρησκείας. Προς τούτο κατέφθασε στην Κρήτη ο όσιος πατήρ Νικων ο «Μετανοείτε», από την Καππαδοκία του Πόντου. Το έργο του ήταν τιτάνειο. Οι πλείστοι των εξωμοτών επέστρεψαν στη χριστιανική πίστη.

   Μετά από αυτά ο Νικηφόρος Φωκάς αναχώρησε για το Βυζάντιο, συναποκομίζοντας πολυτελή και άφθονα λάφυρα κι αιχμαλώτους. Η υποδοχή του στην Κων/πολη ήταν μεγαλειώδης. Προς τον αιχμάλωτο εμίρη Αζίζ ο βασιλιάς φέρθηκε επιεικώς, εξασφαλίζοντάς του άνετη ζωή. Οι απόγονοί του έγιναν χριστιανοί και τους συναντούμε ως Ανεμάδες να πρωταγωνιστούν σε διάφορα γεγονότα της αυτοκρατορίας. Το κατόρθωμα του Νικηφόρου Φωκά ήταν ένα από τα σημαντικότερα της μεσαιωνικής μας Ιστορίας.

     4. Την ίδια περίοδο τα πράγματα στην Κων/πολη δεν ήταν ρόδινα. Το 960 παρατηρήθηκε έλλειψη σιτηρών με αποτέλεσμα την αύξηση των τιμών. Ο Ιωσήφ Βρίγγας προχώρησε σε μεγάλες εισαγωγές με αποτέλεσμα την πτώση των τιμών. Ακόμη, με διατάγματά του: α) επικύρωσε κι διευκρίνισε την προστασία των μικρών ιδιοκτητών γης έναντι των ισχυρών, και β) απέδωσε στους στρατευμένους τα αφαιρεθέντα από αυτούς στρατιωτικά κτήματα. Παρ' όλον ότι ολόψυχα υποστήριξε την εκστρατεία της Κρήτης και στήριξε το Νικηφόρο, εντούτοις μετά το τέλος της επιχείρησης δυσφόρησε εναντίον του.

      5. Αμέσως μετά το πέρας των θριαμβικών τελετών ο Φωκάς προήχθη σε δομέστικο της Ανατολής και στάλθηκε στην Ασία κατά του εμίρη του Χαλεπίου Χαβδά. Η προτίμηση του Νικηφόρου και όχι του Λέοντα σημαίνει ότι ο Ιωσήφ υποπτευόταν την παραμονή του στην Κων/πολη, ιδιαίτερα μετά τα επιτεύγματά του στην Κρήτη και τη λαοφιλία που του απέφεραν. Ήταν βάσιμες οι υπόνοιές του; Εν πάση περιπτώσει, θεωρώντας τον εαυτό του πανίσχυρο λόγω της εύνοιας του Ρωμανού και της Θεοφανώς, άρχισε μια αντιπαράθεση με το Νικηφόρο Φωκά.

       Στα μέσα του 961 ο Νικηφόρος, έχοντας ισχυρότατο στρατό, εξεστράτευσε στην Ασία. Στις αρχές του 962, πολεμώντας, πέρασε τον Ευφράτη και κυρίευσε περί τα 60 μωαμεθανικά φρούρια, αποκομίζοντας αμύθητο πλούτο. Το Μάρτιο του 963 επέστρεψε στην Κων/πολη κουβαλώντας τα λάφυρα. Καθ’ οδόν, όμως, πληροφορήθηκε ότι στις 15/3/963 πέθανε ο βασιλιάς Ρωμανός, μόλις 24 ετών, και ότι ο πατριάρχης Πολύευκτος και η Σύγκλητος αναγόρευσαν μεν τους ανήλικους γιους του Βασίλειο και Κων/νο συμβασιλείς, την εξουσία, όμως, ανέθεσαν στη μητέρα τους Θεοφανώ. Κατά μία εκδοχή, ο αιφνίδιος θάνατος του Ρωμανού οφειλόταν σε υπερβολική ασωτία, κατ’ άλλη σε δηλητηρίασή του από τη Θεοφανώ - καθ’ όλου απίθανο.

   Η είδηση αυτή προκάλεσε αμηχανία στο Νικηφόρο. Γνωρίζοντας δε και τις διαθέσεις του Ιωσήφ, αρχικά δίστασε να επιστρέψει στην Κων/πολη. Ούτε, όμως, επαρκή στρατό διέθετε για να στασιάσει. Τελικά αποφάσισε να επανέλθει. Επανελθών έτυχε ενθουσιώδους υποδοχής από τη Σύγκλητο και το λαό. Τέλεσε νέο θρίαμβο.