4. Αλλαγή πολιτικού σκηνικού: Θρίαμβος του Συναγερμού - Διακυβέρνηση από τον Ελλ. Συναγερμό

    1. Ενόψει των εκλογών αναπτύχθηκε έντονη πολιτική διαπάλη με επίκεντρο το εκλογικό σύστημα. Ο Ε.Σ. και η ΕΠΕΚ τάσσονταν υπέρ του πλειοψηφικού. Τον Αύγ. 1952 η κυβέρνηση κατέθεσε σχετικό νομοσχέδιο, που σε γενικές γραμμές επανέφερε το πλειοψηφικό του 1928 και 1933. Κύρια παρέμβαση γινόταν στις εκλογικές περιφέρειες, η οποία ευνοούσε τον κεντρώο χώρο. Γιαυτό ο Συναγερμός το καταψήφισε, θέλοντας την ευρεία περιφέρεια σε όλη τη χώρα και όχι κατά περιοχές. Ζητούσε ακόμα: α) άσκηση δικαιώματος ψήφου από τις γυναίκες και β) διατήρηση των διευκολύνσεων σε στρατιωτικούς και δημ. υπαλλήλους ώστε ν’ ασκήσουν το δικαίωμά τους ακώλυτα.

     Αμέσως μετά την ψήφιση του νόμου (4/10) εκδόθηκε το διάταγμα διάλυσης της Βουλής και προκήρυξης εκλογών για τις 16/11/52. Θα τις διεξήγαγε «υπηρεσιακή κυβέρνηση» υπό τον Εισαγγ. του Αρ. Πάγου Δ. Κιουσόπουλο.

      Κατά την προεκλογική περίοδο δυο πολιτικοί σχηματισμοί κυριάρχησαν: Ο Ελλ. Συναγερμός και η συμμαχία των κεντρώων κομμάτων (ΕΠΕΚ, Κόμμα Φιλελευθέρων). Η αντιπαράθεση ήταν μετωπική. Αυτό οδήγησε στη συσπείρωση των πολιτικών παρατάξεων. Αποτέλεσμα: Μόνο 3 κομματικοί σχηματισμοί διεκδίκησαν με αξιώσεις τις ψήφους: α) Ο Ε.Σ. υπό τον Αλ. Παπάγο, στον οποίο προσχώρησαν ο Γ. Παπανδρέου και πολλοί Φιλελεύθεροι πολιτευτές υπό τον Εμμ. Τσουδερό. β) Ο συνασπισμός ΕΠΕΚ – Κόμμ. Φιλελευθέρων υπό τους Ν. Πλαστήρα και Σοφ. Βενιζέλο. Συνέπραξαν και το Λ. Κόμμα υπό τον Κων. Τσαλδάρη, και το ΣΚ – ΕΛΔ του Αλ. Σβώλου. γ) Η ΕΔΑ.

      Εκλογικό αποτέλεσμα: α) Ε.Σ. 49,2% και 247 έδρες (από τις 300), β) ΕΠΕΚ – Κόμμα Φιλελευθέρων 34,2% και 53 έδρες, γ) ΕΔΑ 9,55% και καμία έδρα.

      2. Η πρώτη κυβέρνηση Παπάγου ορκίστηκε στις 19/11/52 (συμπληρώθηκε κατά τις επόμενες μέρες). Συγκροτήθηκε από τους: Αλ. Παπάγο (πρωθυπουργό), Σπ. Μαρκεζίνη (Συντονισμού), Στέφ. Στεφανόπουλο (Εξωτερικών), Παν. Κανελλόπουλο (Εθν. Άμυνας). Κ. Παπαγιάννη (Οικονομικών), Θ. Καψάλη (Εμπορίου), Π. Λυκουρέζο (Εσωτερικών), Π. Σιφναίο (Προεδρίας) και Κων. Καραμανλή (Δημ. Έργων).

       Εκεί, όμως, που η νέα κυβέρνηση προκάλεσε δημιουργικό και ανατρεπτικό σοκ ήταν δυο τολμηρές αποφάσεις της: α) για τη συγχώνευση δυο τραπεζών (Εθνικής και Αθηνών), δημιουργώνας έτσι ένα ισχυρότατο πιστωτικό ίδρυμα, και προπάντων β) για την κατά 100% υποτίμηση της δραχμής, στις 9/4/53, με ταυτόχρονο διπλασιασμό της τιμής του δολ., έτσι ένα δολ. πλέον ισοδυναμούσε με 30 δρχ. Αυτό το μέτρο έπληξε μεν τους ασθενέστερους, πυροδότησε, όμως, τη βιομηχανική και γεωργική παραγωγή και τη σταδιακή και επί μακρόν αύξηση του εθνικού εισοδήματος. Παράλληλα εφαρμόστηκε και πολιτική τόνωσης των ξένων επενδύσεων.

      Στην εξωτερική πολιτική: α) παγιώθηκε ο φιλοαμερικανικός προσανατολισμός της χώρας· β) στις 12/10/53 υπογράφηκε, στα πλαίσια του ΝΑΤΟ, συμφωνία με τις ΗΠΑ παροχής στρατιωτικών διευκολύνσεων και βάσεων· γ) προωθήθηκε η ελληνοτουρκική προσέγγιση/φιλία. Στα πλαίσια αυτά 1) ο Παπάγος επισκέφθηκε την Τουρκία και 2) συγκροτήθηκε 3μερής συμμαχία: Ελλάδα – Τουρκία – Γιουγκοσλαβία. Στο εσωτερικό: α) επέφερε ριζικές αλλαγές στις ηγεσίες του Στρατού και της Αστυνομίας, β) προέβη σε «εκκαθάριση» των δημοσίων υπηρεσιών, γ) εντατικοποίησε τις διώξεις κατά της Αριστεράς, και δ) επί των ημερών της έγινε η τελευταία εκτέλεση θανατοποινίτη πολιτικού κρατούμενου, του Ν. Πλουμπίδη, στις 14/8/54. Οι αριθμοί των φυλακισμένων και των εξόριστων δε μεταβλήθηκαν. Ιδιαίτερης σημασίας είναι ότι την περίοδο αυτή έχουμε την αναβίωση του ΙΔΕΑ και την ίδρυση της ΚΥΠ με πρώτο αρχηγό/διοικητή τον Α. Νάτσινα. Τέλος, το αναθεωρητικό Στρατοδικείο προχώρησε (1953) στην αναψηλάφηση της δίκης των αεροπόρων.

      Η πολιτική κυριαρχία του Συναγερμού ήταν απόλυτη. Αυτό επιβεβαιώθηκε και σε όλες τις επαναληπτικές εκλογές που διενεργήθηκαν ως τον Ιαν. 1954. Αντίθετα, ραγδαία ήταν η φθορά των κομμάτων του Κέντρου. Ο Γ. Παπανδρέου διαφώνησε σε πολλές πολιτικές και οικονομικές επιλογές της κυβέρνησης και διέκοψε τη συνεργασία του με τον Ε.Σ. Στις 6/5/53 υπήρξε η πρώτη από όσες θ’ ακολουθήσουν πολιτική συγκατοίκηση/συνένωση Γ. Παπανδρέου – Σοφ. Βενιζέλου. Στις 26/7/53 απεβίωσε ο Ν. Πλαστήρας. Η ΕΠΕΚ έβαινε σταθερά προς διάλυση. Υπήρξαν και συγχωνεύσεις μικρότερων κομμάτων, αλλά και η εμφάνιση νέων, συνήθως από παλαιά υλικά.

     Το Μάρτ. 1954 η κυβέρνηση, αξιοποιώντας την παντοδυναμία της, ψήφισε νέο εκλογικό νόμο, εισάγοντας ένα ακραίο πλειοψηφικό σύστημα. Αυτό ενέτεινε την πολιτική πόλωση και τις τάσεις συνεργασιών.

      Καμιά, όμως, πολιτική ηγεμονία δε μένει απρόσβλητη. Αυτό συνέβη και με το Συναγερμό. Στις 2/4/54 ο πανίσχυρος υπουργός Συντονισμού Σπ. Μαρκεζίνης παραιτήθηκε αιφνίδια. Αφορμή: ένα οξύ φραστικό επεισόδιο με τον Παπάγο. Ο ίδιος αργότερα πρόβαλε ως αίτια: α) τη διαχείριση από την κυβέρνηση του Κυπριακού, και β) την άρνηση του Αλ. Παπάγου να του αναθέσει το Υπ. Εξωτερικών. Το Κυπριακό από το τέλος του 1953 άρχισε να παίρνει εκκρηκτικές διαστάσεις. Επ’ αυτού, όμως, περισσότερα στο ειδικό κεφάλαιο.

       Ο πρωθυπουργός στις 10/4 προέβη σε ευρύ ανασχηματισμό της κυβέρνησης. Απομακρύνθηκαν οι φιλομαρκεζινικοί υπουργοί Π. Λυκουρέζος και Π. Σιφναίος. Νέο πρόσωπο στην κυβέρνηση ο Γ. Ράλλης. Η οριστική ρήξη Συναγερμού – μαρκεζινικής πτέρυγας θα επέλθει στις 10/11/54 εξαφορμής κατηγορίας που εκτόξευσε ο Παπάγος κατά του Μαρκεζίνη. Ο τελευταίος αντέκρουσε τις κατηγορίες. Εν συνεχεία αποχώρησε από το Συναγερμό ακολουθούμενος από 22 βουλευτές. Με αυτούς συνέστησε στις 3/2/55 ο Κόμμα των Προοδευτικών.

      Από αυτή τη σύγκρουση αποδείχθηκε μια όζουσα διαπλοκή μεταξύ πολιτικών και των εταιρειών Ζήμενς και Τελεφούνκεν, τις οποίες εκπροσωπούσε στην Ελλάδα ο διαβόητος συνεργάτης των Γερμανών στην Κατοχή Ι. Βουλπιώτης.

     Στο τέλος της πρώτης διετίας διακυβέρνησης του Ε.Σ. ο Κων. Καραμανλής υπέβαλε στον πρωθυπουργό μια έκθεση, στην οποία επισήμαινε τις αδυναμίες που παρουσίασε η κυβέρνηση και τα λάθη που διέπραξε το μαρκεζινικό οικον. επιτελείο. Αυτές οι αδυναμίες επηρέασαν την εκλογική βάση, πράγμα που αποτυπώθηκε στις δημοτικές εκλογές που διενεργήθηκαν στις 21 και 28/11/54. Από αυτές εκλέχτηκαν δήμαρχοι: Αθηναίων ο Παυσ. Κατσώτας (ως ανεξάρτητος Φιλελεύθερος), Πειραιά ο Δ. Σαπουνάκης (ως ανεξάρτητος στηριζόμενος από την ΕΔΑ), και Θεσσαλονίκης ο Μ. Πατρίκιος του ΔΚΕΛ των Γ. Καρτάλη και Αλ. Σβώλου.

       Τ' αποτελέσματα των δημ. εκλογών προκάλεσαν κρίση και στο Κόμμα των Φιλελευθέρων με διάσταση Βενιζέλου – Παπανδρέου. Η οριστική διάσπαση του κόμματος, πάντως, επήλθε στις 11/4/55, με την ίδρυση από το Σοφ. Βενιζέλο της Φιλελεύθερης Δημοκρατικής Ένωσης (ΦΔΕ).