3. Στη Δυτική Στερεά και στην Ήπειρο

Η πολιορκία του Μεσολογγίου ( Α΄)

      1. Στις 20/2 ξεκίνησε από τη Λάρισα ο Μεχμέτ Ρεσίτ πασάς, πέρασε από τα Τρίκαλα, μπήκε στον Αχελώο προκαλώντας στο πέρασμά του τον πανικό, με τελικό σκοπό να εκπορθήσει το Μεσολόγγι. Αυτή η δύναμη, 6.000 περίπου αντρών, στις 15/4 έφθασε στους ελαιώνες έξω από το Μεσολόγγι.

    Η Κυβέρνηση απηύθυνε διαταγές στους Ρουμελιώτες οπλαρχηγούς για ετοιμότητα. Η Βουλή διόρισε δυο επιτροπές, μία για τη δυτική Στερεά (Ι. Παπαδιαμαντόπουλος, Δ. Θέμελης, Γ. Κανναβός) και μία την ανατολική. Η πρώτη έφθασε στο Μεσολόγγι στις 12/4.

     Στο Καστέλι του Αιτωλικού τοποθετήθηκαν 400 ΄Ελληνες υπό τους Νότη Μπότσαρη, Γιανν. Σιούκα και Σπυρομίλιο, αλλά δυστυχώς εγκατέλειψαν τη θέση τους και με εντολή της Επιτροπής μπήκαν στο Μεσολόγγι.

     Οι Τούρκοι στρατοπέδευσαν σε απόσταση βολής από την πόλη και φρόντισαν να διασφαλίσουν τα νότα τους και να οργανώσουν την άμυνά τους. Στις 20/4 ο Μεχμέτ Ρεσίτ πασάς εγκαταστάθηκε έξω από την πόλη και τις νύχτες κατασκεύαζε ελικοειδή χαρακώματα. Στα τέλη του μήνα άρχισε να βομβαρδίζει την άμυνα της πόλης. Οι ΄Ελληνες οργάνωναν την άμυνά τους απαντώντας στα εχθρικά πυρά.

      Στις 6/5, τα μεσάνυχτα, οι πολιορκημένοι προέβησαν στην πρώτη μικρή έξοδο, προκαλώντας ταραχή στις εχθρικές προφυλακές. Στις 10/5 οι δυο αντίπαλοι απείχαν 80 οργιές και χτυπιόντουσαν με τουφέκια. Πρώτος ΄Ελληνας νεκρός ο πυροβολητής Κωστής Μπαλτάς από τις Σέρρες.

     Στις 28/6, όπως είδαμε, ήρθε στο Μεσολόγγι μια μεγάλη εχθρική εφοδιοπομπή, 36 δε κανονιοφόροι απέκοψαν την επικοινωνία Βασιλαδίου - Μεσολογγίου. Την ίδια εποχή με κυβερνητική διαταγή οι Καραϊσκάκης και Κίτσος Τζαβέλλας με 3.000 άντρες εγκατέλειψαν τα Σάλωνα για να συγκροτήσουν ένα μεγάλο στρατόπεδο στη δυτική Ελλάδα.

      Οι πολιορκημένοι, για να ανακουφιστούν, επιχείρησαν μια θυελλώδη έξοδο, που συνοδεύτηκε από έκρηξη μιας υπονόμου κάτω από τα εχθρικά χαρακώματα. Η μάχη κράτησε μια ώρα. Από αιχμαλώτους που έπιασαν οι ΄Ελληνες πληροφορήθηκαν ότι σκοπός του Ρεσίτ ήταν να μπαζώσει σε 4 σημεία τις τάφρους που προστάτευαν τις ελληνικές γραμμές και στη συνέχεια να εξαπολύσει γενική έφοδο. Στα μέσα Ιουλ. δυο περιορισμένης κλίμακας επιθέσεις στα υπόψη σημεία αποκρούστηκαν. Σε άλλο σημείο οι Τούρκοι γέμισαν την τάφρο και ισοπέδωσαν τα ελληνικά κανονιοστάσια και όλο το προτείχισμα. Οι απώλειες των Ελλήνων εκεί ήταν σημαντικές.

      Στις 21/7 μια τρομερή έκρηξη τουρκικής υπονόμου κάτω από ελλην. προμαχώνα συγκλόνισε την πόλη. Αυτό συνοδεύτηκε από γενική τουρκική επίθεση με 24.000 άντρες, ενώ τουρκικός στολίσκος βομβάρδισε παραλιακά κανονιοστάσια. Οι ΄Ελληνες φρουροί των προμαχώνων διατάχθηκαν ν’ αποσυρθούν στους αντιπρομαχώνες. Οι Τούρκοι ανέβηκαν στους ελλην. προμαχώνες. ΄Υστερα από 3 ώρες λυσσώδη μάχη οι επιτιθέμενοι αναγκάστηκαν να υποχωρήσουν, αφήνοντας πίσω τους 1.500 περίπου νεκρούς και τραυματίες. ΄Αλλο χαρμόσυνο γεγονός για τους πολιορκημένους ήταν το γράμμα του Καραϊσκάκη που τους πληροφορούσε ότι βρίσκεται στα Κράβαρα.

        2. Την ώρα που οι τροφές στην πόλη άρχισαν να σπανίζουν (23/7) ο ελλην. στόλος (27 πολεμικά πλοία και 5 πυρπολικά) εισχώρησε στη λιμνοθάλασσα, ναυμάχησε με εχθρική μοίρα, την ακινητοποίησε και προσορμίστηκε στο Βασιλάδι όπου άρχισε το ξεφόρτωμα ζωοτροφών και πολεμοφοδίων. Πάνω στο ξεφόρτωμα κατέφθασε εχθρικός στόλος ευνοούμενος από τον άνεμο. Οι ΄Ελληνες τον αντιμετώπισαν ψύχραιμα και μετά από 5ωρη αναμέτρηση, περί το βράδυ, ο εχθρός απομακρύνθηκε. Το ξεφόρτωμα συνεχίστηκε κι ολοκληρώθηκε. Τη νύχτα ο ελληνικός στόλος έφυγε προς τις σκρόφες. Στις 25/7 ο ελληνικός στόλος ξαναγύρισε στο Μεσολόγγι για να εξουδετερώσει τον εχθρικό. Πράγμα που πέτυχε καταστρέφοντας τα μεγαλύτερα λαντσόνια, αποκτώντας έτσι τον έλεγχο της λιμνοθάλασσας.

      Το βράδυ της 25/7 άναψε συνθηματική φωτιά πάνω στο βουνό. ΄Ηταν δυνάμεις των Καραϊσκάκη, Κ. Τζαβέλλα και Χρ. Φωτομάρα. Οι πολιορκημένοι μόλις νύχτωσε άρχισαν να βγαίνουν από τις θέσεις τους και να πλησιάζουν τις εχθρικές γραμμές. ΄Οταν μετά τις 10 ακούστηκαν στο απέναντι βουνό πυροβολισμοί, οι πολιορκημένοι όρμησαν και έσφαξαν ή έτρεψαν σε φυγή τους Τούρκους φρουρούς. Σε λίγο βρέθηκαν μέσα στα τουρκικά χαρακώματα. Το πρωί επέστρεψαν στις θέσεις τους με 8 νεκρούς.

       Ταυτόχρονα είχε εκδηλωθεί και εξωτερική επίθεση από τους Καραϊσκάκη κτλ. Από τους άντρες τους μόνο 400 τους ακολούθησαν. Με οδηγό ένα αυτόμολο ΄Ελληνα προχώρησαν ανάμεσα από τις εχθρικές σκηνές στο κατάλυμα του Μεχμέτ Ρεσίτ πασά όπου συνάντησαν την πεισματώδη άμυνα 2.000 επίλεκτων σωματοφυλάκων. Κινδύνεψαν, όμως, να αιχμαλωτιστούν και υποχώρησαν. Δεν πέτυχαν μεν να διαλύσουν το στρατόπεδο του Κιουταχή, αλλά το άφησαν να θρηνεί 2.000 περίπου νεκρούς και τραυματίες.

      Αυτό το πλήγμα δεν απογοήτευσε μεν τον Κιουταχή, αλλά μείωσε την επιθετικότητά του. Οι έγκλειστοι με τολμηρές εξόδους έδιναν μάχες σώμα με σώμα με τα γιαταγάνια τους. Στην άμυνα της πόλης έλαμψε το αστέρι του δαιμόνιου μηχανικού Κοκκίνη.

    Οι τραγικές συνθήκες διαβίωσης των πολιορκημένων προκάλεσαν στους περισσότερους δυσεντερίες κτλ.

    Στις 7/9 ελληνικά πλοία έφεραν στο Μεσολόγγι 1.200 ξεκούραστους πολεμιστές υπό τους Κίτσο Τζαβέλλα, Χρ. Φωτομάρα και Γεώργ. Βαλτινό. Στις 13/7 ήρθαν άλλοι 300 υπό τους Σιαδήμα, Χατζηπέτρου κ.ά. Από την άλλη η δράση του Καραϊσκάκη κατά των τουρκικών φρουρών της υπαίθρου και των τουρκικών εφοδιοπομπών έκαμε αισθητή την έλλειψη τροφίμων και στο τουρκικό στρατόπεδο.

    Οι Τούρκοι υποχώρησαν στις πρώτες τους θέσεις και περίμεναν την άφιξη των αιγυπτιακών ενισχύσεων. Στα τέλη Σεπτ. αυτό θεωρούνταν επικείμενο. Οι ΄Ελληνες από την πλευρά τους καταγίνονταν πυρετωδώς κι ακαταπαύστως με τις επισκευές των οχυρωματικών έργων του φρουρίου, το άνοιγμα τάφρων κι αποκατάσταση των προμαχώνων. Εμψυχωτής των πολιορκημένων ήταν ο επίσκοπος Ρωγών Ιωσήφ.

      3. Στις 6/11 έφθασε στη Δυτική Στερεά ο τουρκοαιγυπτιακός στόλος. Οι Αιγύπτιοι αποβιβάστηκαν στο Κρυονέρι και στις 12/12 κατευθύνθηκαν στο τουρκικό στρατόπεδο. Από τη στιγμή αυτή άρχιζε η δεύτερη φάση των επιχειρήσεων μπροστά στο Μεσολόγγι. Τα αιγυπτιακά στρατεύματα άρχισαν εντατικά γυμνάσια.

      Στις 26/12 έφθασε στο Μεσολόγγι και ο ίδιος ο Ιμπραήμ. ΄Εστησε τη σκηνή του κοντά στου Κιουταχή, τον οποίο υποκατέστησε στη διοίκηση των επιχειρήσεων και οι Αιγύπτιοι τους Τούρκους στα πυροβολεία.