3. Στα νησιά και στη θάλασσα

      1. Στις 12/4 ο στόλαρχος Κόχραν κάλεσε ενθουσιωδώς τους ΄Ελληνες ν’ αποκλείσουν τον Ελλήσποντο!... Μετά την άφιξη του Κόχραν ο Μιαούλης παραιτήθηκε από την αρχηγία του ελληνικού στόλου. Αυτό αποτέλεσε πλήγμα για τον κατά θάλασσα αγώνα.

      2. Στις αρχές Απρ. στάλθηκαν στον Παγασητικό δυο πλοία για ν’ αποκλείσουν τον κόλπο. Οι αντίθετοι άνεμοι, όμως, τα μετέφεραν στη Χίο όπου αιχμαλώτισαν 6 τουρκικά πλοιάρια γεμάτα ενόπλους. Σε αντικατάσταση στάλθηκαν στον Παγασητικό άλλα δυο πλοία. Στις 8/4 έφθασε και ο ΄Αστιγξ με την «Καρτερία». Με εντολή του οι Κριεζής και Ραφαήλ κατέστρεψαν το κανονιοστάσιο που προστάτευε την είσοδο του λιμανιού του Βόλου. Στον κόλπο υπήρχαν 8 φορτηγά τουρκικά πλοία με εφόδια για τον Κιουταχή. Οι ΄Ελληνες τα συνέλαβαν και κατέστρεψαν τα 5. Τα υπόλοιπα τα οδήγησαν στον Πόρο.

      3. Ο Κόχραν, φιλόδοξος και μεγαλεπήβολος όπως ήταν, όταν πληροφορήθηκε ότι ο Ιμπραήμ βρισκόταν έξω από τη Γαστούνη σε μια γολέτα, σχεδίασε την αιχμαλώτιση ή την εξουδετέρωσή του. Προς τούτο την 1/5 αναχώρησε από τον Πειραιά. Στις 10/5, επικεφαλής 23 πλοίων, βρέθηκε στ’ ανοιχτά της Γλαρέντζας, πλέοντας με αυστριακή σημαία. Ο Ιμπραήμ, όμως, υποψιάστηκε το σχέδιο κι έσπευσε ν’ αποβιβαστεί στην ξηρά. Κατά τον 10ήμερο πλου του στο Ιόνιο το μόνο που κατόρθωσε ήταν να συλλάβει ένα αιγυπτιακό πλοίο με ΄Ελληνες αιχμαλώτους και εφόδια. Την ίδια περίοδο ο Σκότος αξιωματικός Τζ. Τόμας έκαψε δυο πειρατικά πλοιάρια κοντά στην Κύμη κι επιδόθηκε στην καταδίωξη άλλων δυο στ’ ανοιχτά της Σκιάθου και της Σκοπέλου.

      4. Ο Κόχραν, επιμένοντας στις τολμηρές του επιχειρήσεις, σχεδίασε εκστρατεία στην Αλεξάνδρεια για να καταστρέψει τον αιγυπτιακό στόλο. Η δύναμη εκστρατείας, από 35 περίπου πλοία, συγκεντρώθηκε στις 25/5 στα Κύθηρα. Επικεφαλής των πλοίων ήταν όλοι οι εξέχοντες καπεταναίοι, πλην του Νικολή Αποστόλη. Στις 4/6 ο στόλος βρισκόταν έξω από το λιμάνι της Αλεξάνδρειας. Το σχέδιο επίθεσης απέτυχε και διότι έγινε αντιληπτός ο στόλος και από λάθη του Κόχραν.

     5. Τον Ιούλ. οι ΄Ελληνες συνέλαβαν 4 εμπορικά πλοία με αυστριακή σημαία που μετέφεραν ξυλεία στον εχθρό. Ο Αυστριακός ναύαρχος Ντάντολο που ναυλοχούσε στο Ναύπλιο, αντιδρώντας, βομβάρδισε άγρια τις Σπέτσες.

    Στις 15/7 ο Κόχραν με τη φρεγάτα «Ελλάς» ξεκίνησε περιπολία στα δυτικά παράλια της Πελοπ. Την επομένη ενώθηκε μαζί του το «Σωτηρία» υπό τον Τόμας. Στις 19/6 στην Πύλο όπου βρίσκονταν εντόπισαν εχθρικό στόλο 16 πλοίων να κατεβαίνει από το Ιόνιο και να κατευθύνεται στο Ναβαρίνο. Τέσσερα από τα πλοία αυτά αποσπάσθηκαν και τράπηκαν δυτικά προς τη Ζάκυνθο. Οι δυο ναύαρχοι κινήθηκαν εναντίον τους και τα πρόφθασαν έξω από τη Γλαρέντζα. Ο Κόχραν επιτέθηκε και κατέλαβε την αιγυπτιακή κορβέτα. Ο Τόμας επιτέθηκε σε μια τυνησιακή γολέτα, την οποία κυρίευσε. Στις 2/8 ο Κόχραν εισήλθε θριαμβευτικά στον Πόρο

     7. Ο Ιμπραήμ, βλέποντας την έντονη δραστηριότητα του ελληνικού στόλου, συνειδητοποίησε ότι έπρεπε να τον πλήξει στα ορμητήριά του (Σπέτσες, ΄Υδρα, Πόρο Σαλαμίνα, Αίγινα). Καθόλου εύκολο φυσικά. Γιαυτό ο Ιμπραήμ ζήτησε από τον πατέρα του Μωχάμετ ΄Αλυ να του στείλει μια μοίρα από ό,τι εκλεκτότερο διέθετε. Μια άλλη, τουρκική αυτή, μοίρα υπό τον Ταχίρ πασά θα κατέβαινε από τον Ελλήσποντο. Συγκροτήθηκε έτσι ένας στόλος 90 πολεμικών πλοίων. Αυτός ο στόλος, μεταφέροντας και 4.000 ενόπλους, στις 26/8 εισήλθε στον κόλπο της Πύλου.

     8. Τον Αύγουστο ήρθε στην Ελλάδα ο ανιψιός του Μ. Ναπολέοντα Παύλος Μαρία Βοναπάρτης. Στις 25/8 όμως, ενώ βρισκόταν στη φρεγάτα του Κόχραν, σκοτώθηκε από τυχαία εκπυρσοκρότηση του όπλου του.

     Αμέσω μετά ο Κόχραν, αναχωρώντας από τις Σπέτσες, διέταξε όλα τα πλοία ν’ ανταμώσουν στα Βάτικα. Είχε στη διάθεσή του 23 πλοία και στόχευε στην ανακατάληψη του Μεσολογγίου. Στις 5 προς 6/9 ο ελληνικός στόλος έφθασε έξω από το Μεσολόγγι υπό ξένη σημαία. Οι 3 κανονιοφόροι του προχώρησαν στο Βασιλάδι και άρχισαν να κανονιοβολούν. Οι Τούρκοι αντεπιτέθηκαν με σφοδρότητα. Παρά τις διαταγές του Κόχραν, οι ναύτες του αρνήθηκαν να συνεχίσουν τον αγώνα. Ο Κόχραν απέπλευσε, αφού άφησε εκεί 5 πλοία.

     9. Ο Κόχραν διέταξε τους Τόμας και ΄Αστιγξ να εισέλθουν στον Κορινθιακό κόλπο και να χτυπήσουν μια τουρκική δύναμη  που λυμαινόταν την περιοχή. Στις 10/9 ο Τόμας αγκυροβόλησε απέναντι από τη Ναύπακτο. Στις 11/9 επιτέθηκε κατά 7 τουρκικών πλοίων στον κόλπο της Ιτέας. Η μάχη κράτησε 5 ώρες. Τελικά ο άνεμος τον ανάγκασε να φύγει για το Λουτράκι. Εκεί συνάντησε τον ΄Αστιγξ με την «Καρτερία». Στις 18/9 κινήθηκαν κατά των ενισχυμένων Τούρκων. Το εγχείρημα φαινόταν αδιανόητο. Η δράση, όμως, και η ευστοχία της «Καρτερίας» αλλά και του «Σωτήρα» του Τόμας ανέτρεψαν τα αριθμητικά κ.λ. δεδομένα. Οι ΄Ελληνες κατέστρεψαν ή κατέκαψαν τον τουρκικό στόλο.

      10. Η ναυμαχία του Ναβαρίνου: α) Στις 5/8 έφθασαν στο Ναύπλιο οι Κόδριγκτον και Δεριγνύ για να αναγγείλου επισήμως στην ελληνική κυβέρνηση τη συνθήκη του Λονδίνου (βλ. σχετικά κατωτέρω, στα ΠΟΛΙΤΙΚΑ) που πρόβλεπε ανακωχή. Συνέστησαν, εκτός από την αποδοχή της ανακωχής, τη μεταφορά της έδρας της Κυβέρνησης στην Αίγινα. Και τα δυο έγιναν δεκτά, παρά τις αντιρρήσεις των Τσωρτς, Κόχραν, Φαβιέρου και Κολοκοτρώνη.

      Στα τέλη Αυγ. ο Κόδριγκτον αναχώρησε από τη Σμύρνη για την ΄Υδρα. Ο Δεριγνύ αναχώρησε μετά τις 26/8. Στις 12/9 ο Κόδριγκτον έφθασε στο Ναβαρίνο όπου από τις 26/8 ήταν αγκυροβολημένος ο τουρκοαιγυπτιακός στόλος. Ο Δεριγνύ ήταν εκεί από τις 10/9. Οι δυο ναύαρχοι κοινοποίησαν στον Ιμπραήμ τη συνθήκη του Λονδίνου, προειδοποιώντας τον ότι αν ριχνόταν έστω και μια κανονιά σε αγγλικό πλοίο θα κατέστρεφε τον τουρκικό στόλο. Στις 13/9 ο Ιμπραήμ συναντήθηκε με τους δυο ναυάρχους που του ανέπτυξαν λεπτομερέστερα τους όρους της συνθήκης. Ο Ιμπραήμ απάντησε ότι είχε εντολή να καταπνίξει την ελληνική εξέγερση.

      Στις 24/9 ο Ιμπραήμ ειδοποίησε τον Κόδριγκτον για κινήσεις του Κόχραν έξω από την Πάτρα, αλλ’ αυτός δεν έδειξε διάθεση να επέμβει. Μετά ο Κόδριγκτον κατευθύνθηκε στη Ζάκυνθο και ο Δεριγνύ στα Ελαφόνησα. Θ’ ανταμώνανε και πάλι στις 2/10 στο Ναβαρίνο.

     Ο Ιμπραήμ έστειλε ισχυρή μοίρα υπό τον Ταχίρ πασά να ανεφοδιάσει την Πάτρα. Στις 22/9, όμως, ο Κόδριγκτον κινήθηκε ταχύτατα και σταμάτησε αυτή τη μοίρα έξω από τη Ζάκυνθο. Παρά την υπόσχεσή του, όμως, ότι θα επέστρεφε στο Ναβαρίνο, ο Ταχίρ ξέφυγε και κατευθύνθηκε προς την Πάτρα, αφού ενώθηκε με άλλη μοίρα που ερχόταν από το Ναβαρίνο υπό τον Ιμπραήμ. Την επομένη, όμως, τους πρόλαβε ο Κόδριγκτον στο ακρωτήριο Πάπας και άνοιξε πυρ εναντίον τους. Αναγκάστηκαν να επιστρέψουν στο Ναβαρίνο (24/9).

    Στις 28/9 ήρθε και ρωσική μοίρα υπό τον Λογγίνο Χέυδεν. Στις 30/9 οι τρεις στόλοι αγκυροβόλησαν έξω από τη Σφακτηρία.

     Στις 3/10 έληξε η προθεσμία που ζήτησε ο Ιμπραήμ για να λάβει οδηγίες από την Κων/πολη.

     Στις 6/10 οι τρεις ναύαρχοι συναντήθηκαν για ν’ αποφασίσουν τι θα κάμουν. Οι Αιγύπτιοι, με εντολή του Ιμπραήμ, επιδόθηκαν σε καταστροφή της Μεσσηνίας. Το γεγονός κατήγγειλε στον Κόδριγκτον και ο Κολοκοτρώνης. Οι τρεις ναύαρχοι απηύθυναν έγγραφο στον Ιμπραήμ, ζητώντας του να σταματήσει την καταστροφική δράση του. Αυτός απέφευγε την παραλαβή του εγγράφου. Τότε οι ναύαρχοι αποφάσισαν να μπουν στο λιμάνι του Ναβαρίνου.

     β) Ο τουρκοαιγυπτιακός στόλος του Ναβαρίνου αποτελούνταν από 90 πολεμικά πλοία με 2240 κανόνια. Ο συμμαχικός από 27 πλοία και 1324 κανόνια. Υπολειπόταν σαφώς αριθμητικά αλλ’ υπερείχε ποιοτικά. Στις 8/10 ο συμμαχικός στόλος εισερχόταν στο λιμάνι κατά δυο στήλες. Κάθε πλοίο πήρε την καθορισμένη από το σχέδιο θέση. Ο Κόδριγκτον έστειλε στον Αιγύπτιο λίγους άντρες για να του διαμηνύσουν ότι εκείνο που αξίωναν ήταν οι δυο στόλοι να γυρίσουν στην Αλεξάνδρεια και τον Ελλήσποντο. Οι Αιγύπτιοι, όμως, έξαλλοι σκότωσαν τον ΄Ελληνα πλοηγό Πέτρο Μικέλη. Αυτό αποτέλεσε την αφορμή της επίθεσης των Αγγλο-Γάλλων. Σε λίγο και στα πλαίσια μιας παθιασμένης αναμέτρησης βυθίστηκαν η τουρκική και η αιγυπτιακή ναυαρχίδες. Περί τις 3 μ.μ. μπήκε στην αμφίρροπη μάχη και η ρωσική μοίρα. Αυτό έγειρε την πλάστιγγα. Περί τις 6 μ.μ. όλα είχαν κριθεί. Από τα 90 εχθρικά πλοία καταστράφηκαν εντελώς τα 60. Από τους Τουρκοαιγυπτίους σκοτώθηκαν γύρω στις 6.000 άντρες. Οι σύμμαχοι είχαν περί τους 650 νεκρούς ή τραυματίες. Κανένα πλοίο τους δε χάθηκε.

    γ) Στο Παρίσι και στην Πετρούπολη η συμμαχική νίκη χαιρετίστηκε μ’ ενθουσιασμό. Στη Βιέννη ο μεν αυτοκράτορας Φραγκίσκος χαρακτήρισε τη ναυμαχία ως «δολοφονία», ενώ ο Μέττερνιχ πρόβλεψε ότι θ’ ακολουθούσε γενικό χάος. Οι ΄Ελληνες πανηγύριζαν. Στο Λονδίνο το νέο το υποδέχτηκαν με ψυχρότητα.

    Στην Κων/πολη το θλιβερό νέο έφθασε την 1/11 και συνοδεύτηκε από οργή και απειλές.

     11. Εκκλήσεις των Χίων προς απελευθέρωση της πατρίδας τους. Πρωτοστάτες στη σχετική εκστρατεία ήταν οι Γ. Γλαράκης, Χιώτης γραμματέας της Αντικυβερνητικής Επιτροπής, και Λουκάς Ράλλης. Η επιχείρηση ανατέθηκε στο Φαβιέρο. Αυτός συγκρότησε εκστρατευτικό σώμα 600 - 700 αντρών, στους οποίους θα προσετίθοντο και μερικά άλλα μικρότερα τμήματα και αρκετοί άτακτοι: Στερεοελλαδίτες, Χιώτες κ.ά. Τόπος συνάντησης όλων τα Ψαρά. Στις 17/10 αποβιβάστηκαν στο Μαυρολιμένα, δυο ώρες μακριά από την πόλη της Χίου. Στις 18/10 έφθασε και ο Κόχραν με εφόδια. Στη Χίο υπήρχαν 2.000 Τούρκοι ένοπλοι. Αυτή η εκστρατεία δεν έφερε την επίσημη έγκριση της Κυβέρνησης, επειδή είχε αποδεχθεί τη συνθήκη του Λονδίνου και οι τρεις ναύαρχοι, στις 12/10, προειδοποίησαν να μην επιχειρηθεί καμιά εκστρατεία ούτε και από τους ΄Ελληνες. Ο Φαβιέρος, όμως, αγνόησε αυτή την έκκληση. Με δυο τάγματα κινήθηκε κατά της πόλης. Οι Τούρκοι αναγκάστηκαν να κλειστούν στο φρούριο. Στα βόρεια του νησιού αιχμαλωτίστηκαν 120 Τουρκαλβανοί.

      Ο Φαβιέρος πλέον συγκέντρωσε την προσοχή του στη στενή πολιορκία του φρουρίου. Προτάσεις του για παράδοση απορρίπτονταν. Εκκλήσεις του προς τους Χιώτες για το θαλάσσιο αποκλεισμό του νησιού δε βρήκαν ανταπόκριση. Πιέσεις του Δεριγνύ για διακοπή κάθε πολεμικής δραστηριότητας αγνοήθηκαν. Η στάση του αποδείχτηκε ορθή. Στα τέλη Οκτ. κυνήγησε ένα αυστριακό πλοίο υποστηρικτικό των πολιορκημένων. Στις 5/11 ήρθε στο νησί ο συνταγματάρχης Αλμέιδα με ιππικό και πεζούς. Σιγά-σιγά ο Φαβιέρος συνειδητοποίησε ότι το φρούριο δε θα έπεφτε παρά μόνο με παράδοση.