ΗΦΑΙΣΤΟΣ

Σχέσεις του με τις άλλες θεότητες: α) με τη μάνα του Ήρα: άλλοτε τη βοηθάει κι άλλοτε την εκδικείται· β) μεθοδεύτηκε ο γάμος του με την Αθηνά, αλλ’ απέτυχε· γ) απέναντι στον πατέρα του Δία φερνόταν σχεδόν πάντα με σαβασμό.

Από την ένωσή του με τη Αφροδίτη γεννήθηκε ο Έρωτας.

Με την Καβειρώ, κόρη του Πρωτέα, γεννήθηκαν οι Κάβειροι απευθείας ή γεννήθηκε ο Κάμιλλος και από αυτόν οι Κάβειροι.

Ιδιότυπη είναι η σχέση του με τον Προμηθέα. Σε πολλές περιπτώσεις εμφανίζονται σαν δύο όψεις του ίδιου προσώπου: και οι δύο βοήθησαν στη γέννηση της Αθηνάς· και οι δύο μετέχουν στη δημιουργία του ανθρώπινου γένους κ.ά. Και μια σημαντική διαφορά: ο Ήφαιστος είναι δημιουργός της φωτιάς, ενώ ο Προμηθέας έκλεψε τη φωτιά και την έδωσε στους ανθρώπους.

Ιδιότητες – ενασχολήσεις του: α) θεός-σιδηρουργός· β) θεός της υποχθόνιας φωτιάς.

ΕΣΤΙΑ

Κόρη του Κρόνου και της Ρέας.

Αντιπροσωπεύει την αγνότητα και την παρθενία. Απέκρουσε τους έρωτες του Ποσειδώνα και του Απόλλωνα. Ορκίστηκε στο Δία να μείνει αιώνια παρθένα.

Θεά της εστίας, όχι μόνο της οικογενειακής, αλλά και της πόλης και του κράτους.

Ελάχιστα μυθολογικά στοιχεία υπάρχουν για την Εστία.

ΠΟΣΕΙΔΩΝΑΣ

- και Δίας: Με πολλή δυσφορία δέχθηκε την κυριαρχία του αδελφού του. Θεωρούσε το Δία σφετεριστή της εξουσίας. Αντίζηλοι και στη διεκδίκηση της Θέτιδας.

- και Ήρα: α) Στον Τρωικό πόλεμο προσπαθεί να τον στρέψει κατά του Δία. Αρνείται. β) Μάχονται για την κυριαρχία της Αργολίδας. Τη λύση έδωσαν ο Ίναχος και τα ποτάμια Κηφισός και Αστερίωνας, ως δικαστήριο, υπέρ της Ήρας.

- και Αθηνά: Τους είδαμε να συγκρούονται για την κυριαρχία της Αττικής.

Σύζυγός του ήταν η Αμφιτρίτη, κόρη της Δωρίδας και του Νηρέα ή του Ωκεανού και της Τιθύας. Από την ένωσή τους προήλθαν ο Τρίτωνας, η Ρόδος και η Βενθεσικύμη.

Ερωτικές περιπέτειες: με τη Νύμφη Σκύλλα, με τη Δήμητρα (απέκτησαν κόρη, ανώνυμη), με τη Μέδουσα (τη βίασε και γεννήθηκαν οι Πήγασος, Χρυσάωρ και Ίππος), με τη Γαία (γιος τους ο Γίγαντας Ανταίος), με τη Νύμφη Μελία (γεννήθηκε ο Άμυκος), βίασε την εγγονή του Αλόπη από το γιο του Κερκυόνα, γιοι του και οι Σκίρωνας και Σίνις (άγνωστο από ποιες γυναίκες), με την Αφροδίτη (απέκτησαν τον Έρυκα), με τη Νύμφη Θόωσα (γιος τους ο Πολύφημος), με τη Σκαμανδροδίκη (απέκτησαν τον Κύκνο), με την Ευρυάλη ή την Αφροδίτη (γεννήθηκε ο Ωρίωνας), με την Πλειάδα Αλκυόνη (γιος τους ο Υριέας), με την Ιφιμέδεια ή τη Γαία (γιοι τους οι Αλωάδες Ώτος και Εφιάλτης) και με τη Μήστρα ή Μήτρα.

Ο Ποσειδώνας συνδέεται και με μια σειρά τεράτων που έστελνε κατά των ανθρώπων, τα οποία μάλιστα παίζουν κάποιο ρόλο στους μύθους της Ησιόνης και της Ανδρομέδας.

Πηγή της Λέρνας: α) Τη φανέρωσε ο Ποσειδώνας στην Αμυμώνη κατά την πρώτη τους ερωτική σχέση· β) ανέβλυσε μετά από χτύπημα του Ποσειδώνα με την τρίαινα· γ) εμφανίστηκε εκεί που ο Ποσειδώνας έμπηξε την τρίαινά του κατά τη διάρκεια της ερωτικής συνεύρεσης με την Αμυμώνη.

Από την ένωσή του με την Αμυμώνη γεννήθηκε ο Ναύπλιος, από τον οποίο προέρχεται και το όνομα της πόλης.

Αποπλάνησε την Αίθρα, κόρη του βασιλιά της Τροιζήνας Πυθέα, κι έτσι γεννήθηκε ο Θησέας.

Με τη γυναίκα του Αίολου, τη Μελανίππη, απέκτησε τους Βοιωτό και Αίολο.

Από την παράξενη συνεύρεσή του πάνω στα κύματα με την Τυρώ γεννήθηκαν οι δίδυμοι Πελίας και Νηλέας. Ο Πρώτος συνδέεται και με την Αργοναυτική εκστρατεία.

Ένα άλλο θύμα του ερωτικού του πάθους ήταν η Αστυπάλαια, κόρη του Φοίνικα, από την οποία απέκτησε τον Αγκαίο, ιδρυτή της Σάμου.

Ιδιότητες και δραστηριότητες: α) θεός του υγρού στοιχείου· β) ονομάζεται και «σεισίχθων», δηλαδή αυτός που προκαλεί τους σεισμούς, άρα έχει σχέση με την ξηρά· γ) σχετίζεται και με τα άλογα· προς τιμήν του ιδρύθηκαν οι ιππικοί αγώνες, κυρίως στα Ίσθμια· δ) του αποδίδεται και η ίδρυση των Ισθμίων· ε) σύμφωνα με μία παράδοση πρόλεγε τα μέλλοντα στους Δελφούς, δια του μάντη Πύρκωνα, πριν ιδρυθεί εκεί ο ναός του Απόλλωνα.

Άλλες θεότητες των νερών: 1) Νηρέας, γιος του Πόντου· 2) Νηρηίδες, κόρες του Νηρέα· 3) Πρωτέας· 4) Γλαύκος και Φόρκυς· 5) Τρίτωνας· 6) Σειρήνες: είχαν γυναικείο κεφάλι πάνω σε σώμα πουλιού με φτερούγες. Κατά μία εκδοχή κόρες του Φόρκυ· κατ’ άλλη, γεννήθηκαν από τις σταγόνες του αίματος που έπεσαν από το κέρατο του ποταμού Αχελώου. Μητέρα τους είτε η Γη (Χθων) είτε μία από τις Μούσες: Μελπομένη, Τερψιχόρη, Καλλιόπη. 7) Σκύλλα και Χάρυβδη· 8) Ωκεανός· 9) οι Νύμφες. Χωρίζονταν σε α) Ορεστιάδες (των δασών), β) Ναϊάδες (των ποταμών και των πηγών) και γ) Αμαδρυάδες (των δέντρων).

ΑΔΗΣ/ΠΛΟΥΤΩΝΑΣ

και Ηρακλής. Ένας από τους άθλους του ήταν να πάρει από τον Άδη το σκύλο Κέρβερο. Ο Άδης τού το επέτρεψε, αρκεί να τα κατάφερνε χωρίς όπλα.

και Μίνθη, Νύμφη του κάτω κόσμου. Ζήτησε να γίνει ερωμένη του. Την κυνήγησε η Περσεφόνη.

και Λεύκη, θυγατέρα του Ωκεανού. Την απήγαγε. Όταν πέθανε τη μεταμόρφωσε σε δέντρο, τη λεύκα.

Άρπαξε με άδεια του Δία την κόρη της Δήμητρας Περσεφόνη την ώρα που έπαιζε. Παρενέβη πάλι ο Δίας και ο Άδης την άφησε. Η Περσεφόνη στο εξής θα μοίραζε το χρόνο της ανάμεσα στη μάνα της και τον άντρα της Άδη.

Μετονομάζεται σε Πλούτωνα, από τον Ε΄ π.Χ. αι.

Τόποι και πρόσωπα:Ηλύσια πεδία, Νησιά των Μακάρων, Τάρταρος, Αχέροντας, Πυριφλεγέθοντας, Τάνταλος, Τιτυός, Σίσυφος.

Ιδιότητες και δραστηριότητες: κυρίως θεός των νεκρών, ασχολείται όμως και με τους ζωντανούς (κυρίως τιμωρητικά) · θεός της γονιμότητας της γης, του πλούτου της γης. Ανάλγητος. Επιβλέπει την τήρηση των κανόνων δικαίου, τιμωρώντας κυρίως τους επίορκους.

Δορυφόροι του Άδη: 1) Κήρες: πνεύματα του θανάτου και της εκδίκησης, σκύλες και κόρες του Άδη. 2) Άρπυιες: θεότητες αρπαχτικές, προμηθεύτριες του άδη με κόσμο, κόρες του Θαύμαντα και της Ωκεανίδας Ηλέκτρας. Έμεναν στα νησιά του Ιονίου Στροφάδες. Γνωστές: Αελλώ, Ωκυπέτη και Κελαινώ. 3) Ερινύες: κόρες της Νύχτας ή της Γης και του Ερέβους ή του Φόρκυ ή του Άδη και της Περσεφόνης· φτερωτοί δαίμονες, κυνηγοί των ενόχων και των επίορκων. Ο Ευριπίδης λέει ότι ήταν τρεις: Αληκτώ, Τισιφόνη και Μέγαιρα. Προστάτριες των ξένων και των επαιτών. Με τη συγνώμη μετατρέπονται από Ερινύες σε Ευμενίδες.

ΔΙΟΝΥΣΟΣ

και Ικάριος. Η σχέση τους συνδέεται με την καλλιέργεια του αμπελιού στην Αττική.

και Λυκούργος, γιος του Δρύαντα και βασιλιάς των Ηδωνών. Ο πρώτος που έδιωξε από τη χώρα του (κοντά στο Στρυμώνα) το Διόνυσο· αυτός τον έκαμε μανιακό·

και Πενθέας, γιος του Εχίονα και της Αγαύης. Πολέμιος του Διόνυσου. Ενοχλείται από την ομαδική συμμετοχή των γυναικών της Θήβας στις οργιαστικές γιορτές του Κιθαιρώνα. Οι Μαινάδες των κομματιάζουν.

και Μινυάδες, κόρες του βασιλιά του Ορχομενού Μινύα: Λευκίππη, Αρσίππη και Αλκαθόη. Εξοργίζουν το Διόνυσο επειδή δε μετείχαν μαζί με τις άλλες γυναίκες στις λατρευτικές γιορτές προς τιμή του.

και Αριάδνη, κόρη του Μίνωα. Τη συνάντησε στη Νάξο όπου την εγκατέλειψε ο ξελογιαστής της Θησέας. Της χάρισε ένα πολύτιμο στέμμα ως γαμήλιο δώρο.

Θεωρείται ο πρώτος καλλιεργητής του αμπελιού, αμέσως μετά τον κατακλυσμό. Αυτό έγινε στην Αιτωλία.

Τόπος γέννησής του θεωρείται η Νάξος.

Ιδιότητες και ενασχολήσεις: Θεός του κρασιού, του γλεντιού, του οργίου, της διασκέδασης· εφευρέτης του αλετριού· σύνδεσμος των χθόνιων θεών, κατόχων των μυστικών, με τον Απόλλωνα.

Εορταστικές/λατρευτικές γιορτές: Σε πολλά μέρη της Ελλάδας τελούνταν «Διονύσια», αλλά πουθενά αλλού με τόση λαμπρότητα όσο στην Αττική. Οι γιορτές στην Αθήνα προς τιμή του Διονύσου ήταν τρεις: Ανθεστήρια (Πιθούγια, Χόες), Λήναια και κυρίως τα Μεγάλα Διονύσια, που καθιερώθηκαν στο τέλος του Ε΄ π.Χ. αι. και περιλάμβαναν: τον «προαγώνα», την «πομπή», το «διθυραμβικό αγώνα», τον «κώμο» και τις «δραματικές παραστάσεις». Προς τιμή του κατασκευάστηκε στους πρόποδες της Ακρόπολης το αρχαιότερο θέατρο του κόσμου.

Ο θίασος (ακολουθία) του Διονύσου. Τον αποτελούσαν: α) οι Μαινάδες ή Βάκχες. Ήταν Νύμφες· β) οι Σειληνοί και οι Σάτυροι. Αρχικά ήταν χωριστές οντότητες, μετά ταυτίστηκαν. Συμπλήρωμα των Μαινάδων στις συντροφιές του Διόνυσου. Πατρίδα των Σάτυρων η Αρκαδία, ενώ των Σειληνών η Θράκη και η Φρυγία. Άγνωστο πόσοι ήταν οι Σειληνοί· γ) ο Πάνας και οι συντρόφισσες-ερωμένες του Νύμφες Σύριγξ, Ηχώ και Πίτυς· δ) ο Πρίαπος· ε) οι Κένταυροι.

ΑΚΟΛΟΥΘΙΑ ΤΩΝ ΟΛΥΜΠΙΩΝ ΘΕΩΝ

(Οι θεότητες των άστρων)

1. Ίρις: ουράνια αγγελιαφόρος, μαντατοφόρος των θεών.

2. Οι Χάριτες: Αγλαΐα, Ευφροσύνη και Θάλεια ή Πειθώ, Πασιθέα, Κλήτα, Φαένα, Αυξώ ή Ηγεμόνη, Θαλλώ, Αυξώ και Καρπώ.

3. Ώρες: συγχέονται και με τις Χάριτες. Φύλακες των πυλών του ουρανού ή προσωποποιήσεις των εποχών.

4. Μούσες: Κλειώ, Ευτέρπη, Θάλεια, Μελπομένη, Τερψιχόρη, Ερατώ, Πολύμνια, Ουρανία και Καλλιόπη.

5. Ήλιος: Γιος του Τιτάνα Υπερίωνα και της αδελφής του Θείας ή Ευρυφάεσσας. Από τη Ρόδη απέκτησε το Φαέθοντα. Ο θεός που όλα τα βλέπει κι όλα τ’ ακούει. Η λατρεία του δεν ήταν πολύ διαδεδομένη στην Ελλάδα.

6. Ηώς – Αυγή: Γεννήθηκε από τον Υπερίωνα και τη Θεία ταυτόχρονα με τον Ήλιο. Από την ένωσή της με τον Τιθωνό (γιο του Τρώα Λαομέδοντα) απέκτησε τους Μέμνονα (βασιλιά της Αιθιοπίας) και Ημαθίωνα. Ερωτεύθηκε τον Κέφαλο (γιο του Ερμή ή του Δηιονέα και της Έρσης), τον οποίο και απήγαγε στη Συρία, από τον οποίο απέκτησε τον Τιθωνό. Κατ’ άλλη εκδοχή ο Κέφαλος απέκρουσε τον έρωτά της.

7. Σελήνη, αδελφή του Ήλιου και της Ηούς. Έρωτάς της με τον Ενδυμίωνα στην Ήλιδα και την Ικαρία. Από τον έρωτά τους γεννήθηκαν 50 θυγατέρες. Κατ’ άλλο μύθο ο Πάνας την ξελόγιασε στην Αρκαδία. Άλλος, πολύ αρχαίος, μύθος λέει ότι από την ένωσή της με το Δία γεννήθηκε ο λέων της Νεμέας.

ΗΡΩΕΣ  -  ΗΜΙΘΕΟΙ

Στην ελληνική μυθολογία συναντούμε μια μακρά σειρά προσώπων που κινούνται ανάμεσα στο ανθρώπινο και στο θεϊκό, άλλοτε πλησιέστερα στο ανθρώπινο και άλλοτε κοντύτερα στο θεϊκό. Άλλοτε τιμούνται ως άνθρωποι – ήρωες και άλλοτε λατρεύονται ως θεοί. Βρίσκονται πλησιέστερα στις καθημερινές ανάγκες των ανθρώπων και συχνά επεμβαίνουν για να τους προστατέψουν ή απαλλάξουν από κάποιες «πληγές» ή να τους βγάλουν από αδιέξοδα.

Οι ήρωες ήταν κατά κανόνα αποτέλεσμα της ένωσης ενός θεού με κοινό θνητό/θνητή. Συνήθως η δράση των ηρώων συνδεόταν με συγκεκριμένο τόπο, της καταγωγής ή της λατρείας τους. Γιαυτό συχνά τ’ όνομά τους απηχεί κάποιο τόπο – περιοχή: Σαλαμίς, Αιγίνη, Μέγαρος, Αρδηττός κτλ. Συχνά οι ήρωες ήταν ξεπεσμένοι πρώην θεοί. Υπάρχει και μια κατηγορία κακοποιών ηρώων, π.χ. Ταράσιππος, Ανάγυρος, Θεαγύνης κ.ά.

Σ’ αυτά τα μυθικά πρόσωπα, τους ήρωες-ημίθεους, αναφερόμαστε στη συνέχεια, παραθέτοντας για τον καθένα τις πλέον στοιχειώδεις πληροφορίες.

ΗΡΑΚΛΗΣ

Ενσαρκώνει τον αυθεντικότερο Έλληνα ήρωα. Γιος του Δία και της Αλκμήνης, θυγατέρας του Ηλεκτρύωνα. Για τη σχέση της με το Δία γνώρισε το μίσος και την εκδικητικότητα της Ήρας, η οποία, κατά μία άποψη, θήλασε για λίγο τον Ηρακλή. Δάσκαλός του –και πρώτο θύμα του- ήταν ο γιος του Απόλλωνα Λίνος. Όταν κάποτε ο Λίνος είπε στον Ηρακλή να διαλέξει από ένα σωρό βιβλίων ένα, αυτός πήρε το «Τέλειος Μάγειρος» του Σίμωνα. Ο Λίνος τον μάλωσε· ο Ηρακλής θύμωσε, τον χτύπησε και τον άφησε νεκρό. Μια άλλη τραγική στιγμή στη ζωή του ήρωα ήταν όταν αυτός, έχοντας χάσει τα λογικά του με ενέργεια της Ήρας (θέμα στην τραγωδία του Ευριπίδη «Ηρακλής Μαινόμενος»), σκότωσε τα παιδιά του από τη Μεγάρα όπως και τα παιδιά του αδελφού του Ιφικλή. Άλλοι δάσκαλοί του: ο Εύρυτος, ο Εύμολπος, ο Αρπάλυκος, ο Αμφιτρύωνας, ο Κάστορας.

Κατορθώματα του Ηρακλή:

1. Σκοτώνει στον Κιθαιρώνα ένα λιοντάρι που κατασπάραζε τα κοπάδια του Αμφιτρύωνα και του Θέσπιου, βασιλιά των Θεσπιών.

2. Απάλλαξε τους Θηβαίους από το φόρο των «εκατό βοδιών» που όφειλαν να πληρώνουν κάθε χρόνο επί 20 χρόνια στους Μινύες του Ορχομενού. Ακρωτηρίασε τους απεσταλμένους που πήγαν να πάρουν τα βόδια. Ο βασιλιάς των Μινυών Εργίνος εκστράτευσε εναντίον των Θηβών. Στο δρόμο του όμως βρήκε τον πάνοπλο Ηρακλή ο οποίος σκότωσε τον Εργίνο. Ο στρατός διαλύθηκε. Τότε ο βασιλιάς των Θηβών Κρένοτας έδωσε ως σύζυγο στον Ηρακλή την κόρη του Μεγάρα.

Άθλοι κατ’ απαίτηση του βασιλιά της Τύρινθας και των Μυκηνών Ευρυσθέα

Η Πυθία είχε προβλέψει πως ο Ευρυσθέας θα χάσει το θρόνο του από τον Ηρακλή. Για να αποτρέψει αυτό το ενδεχόμενο ο Ευρυσθέας τον έβαλε να πραγματοποιήσει 12 άθλους, πιστεύοντας πως σε κάποιον από αυτούς θα έβρισκε το θάνατο.

1. Το λιοντάρι της Νεμέας: μυθικό ζώο, γέννημα της Έχιδνας και του Όρθου. Του ζητήθηκε να φέρει το δέρμα του. Το στραγγάλισε σε μια σπηλιά της Νεμέας ή το τόξευσε. Λέγεται πως κατά την πάλη έχασε ένα δάχτυλο.

2. Η Λερναία Ύδρα: Ζώο-τέρας. Γεννήθηκε από τον Τυφωέα και την Έχιδνα. Ζούσε στα έλη της Λέρνας. Αφάνιζε τα κοπάδια των γύρω περιοχών. Έχοντας δίπλα του τον πιστό σύντροφό του Ιόλαο πάλεψε με το θηρίο. Της χτυπούσε τα κεφάλια με το ρόπαλό του. Στη θέση, όμως, καθενός που σύντριβε φύτρωνε άλλο. Τότε ζήτησε τη βοήθεια του Ιόλαου, ο οποίος καυτηρίαζε το σημείο όπου αφαιρούνταν το κεφάλι ώστε να μην ξαναγεννηθεί.

3. Η Κερυνίτιδα Έλαφος: Δεν ήταν κακοποιό τέρας. Η εντολή ήταν να τη φέρει ζωντανή. Είχε κέρατα χρυσά και χάλκινα πόδια. Ζούσε στο βουνό Κερύνεια ή στην Οινόη, στο ναό της Άρτεμης. Την κυνηγούσε επί ένα χρόνο ο Ηρακλής. Την έπιασε τη στιγμή που επιχειρούσε να διαβεί τον ποταμό Λάδωνα.

4. Ο Ερυμάνθιος κάπρος. Οι Κένταυροι της Φολόης: Αυτός ο αγριόχοιρος κατέβαινε από τον Ερύμανθο και προκαλούσε πολλές καταστροφές στην Ψωφίδα. Η εντολή ήταν να συλλάβει τον κάπρο και να του τον πάει ζωντανό. Ο Ηρακλής για να τον βρει διέσχισε τη χώρα της Φολόης όπου φιλοξενήθηκε από τον Κένταυρο Φόλο. Διαμάχη ανάμεσα στους άλλους Κενταύρους και στο Φόλο για το κρασί. Ο Ηρακλής παίρνει το μέρος του Φόλου και καταδιώκει τους άλλους. Μετά ξεκίνησε να βρει τον κάπρο. Τον βρήκε σ’ ένα σύδεντρο. Τον κυνήγησε μέσα στο χιόνι και τον έπιασε.

5. Οι στάβλοι του Αυγεία: Ο Αυγείας ήταν βασιλιάς της Ήλιδας κι ένας από τους Αργοναύτες. Είχε 300 αρνιά και βόδια. Στα μαντριά του σωριάστηκε βουνό η κοπριά. Ο Ηρακλής είχε εντολή να καθαρίσει τους στάβλους του Αυγεία. Πήγε στον Αυγεία και του είπε ότι αναλαμβάνει να του καθαρίσει τα μαντριά σε μια μέρα, αρκεί να του δώσει το 1/10 των ζώων του. Εκείνος δέχτηκε. Τότε ο Ηρακλής γκρεμίζει έναν τοίχο των στάβλων και στρέφει το ρου των ποταμών Αλφειού και Πηνειού ώστε να περάσουν μέσα από τους στάβλους. Οι στάβλοι καθάρισαν.

6. Οι Στυμφαλίδες όρνιθες: Στη Στυμφάλη, πόλη της Αρκαδίας, υπήρχε ένα έλος, η Στιμφαλίδα. Στα δέντρα του έλους κούρνιαζαν τεράστια πουλιά με χάλκινα φτερά, που τρώγανε σάρκες ανθρώπων. Ο Ηρακλής κατάφερε να τα σκοτώσει με τα βέλη του. Κατ’ άλλη εκδοχή οι Στυμφαλίδες δεν ήταν πουλιά αλλά κόρες του Στυμφάλου και της Όρνιθας.

7. Ο ταύρος της Κρήτης: Κατά την επικρατέστερη εκδοχή ο Μίνωας έταξε στον Ποσειδώνα ό,τι θα έβγαινε από τη θάλασσα. Κι ο Ποσειδώνας φρόντισε να βγει ένας ταύρος. Κι ήταν τόσο ωραίος που ο Μίνωας δε θέλησε να τον θυσιάσει. Ο Ποσειδώνας οργίστηκε κι έκαμε τον ταύρο μανιώδη. Αυτόν τον ταύρο ζήτησε από τον Ηρακλή να του φέρει ζωντανό. Τον έπιασε με δίχτυ και του τον πήγε.

8. Οι φοράδες του Διομήδη: Ο Διομήδης ήταν βασιλιάς της θρακικής φυλής των Βιστόνων. Είχε φοράδες που τρώγανε τους ξένους που η θάλασσα έβγαζε στ’ ακρογιάλια του. Υπάρχουν κι ονόματά τους: Πόδαργος, Λάμπων, Ξάνθος και Δήμος. Είχαν χάλκινα σαγόνια κι ήταν πάντοτε αλυσοδεμένες. Η εντολή ήταν να του φέρει αυτές τις φοράδες. Εκεί χάθηκε ο σύντροφός του Άβδηρος. Ο Ηρακλής νίκησε τους Βίστονες και σκότωσε το Διομήδη. Έπιασε τις φοράδες και τις πήγε στον Ευρυστέα.

9. Η ζώνη της Ιππολύτης: Ήταν βασίλισσα των Αμαζόνων. Είχε μια μαγική ζώνη που της τη χάρισε ο Άρης. Αυτή τη ζώνη επιθύμησε να την αποκτήσει η Αδμήτη, κόρη του Ευρυστέα. Οι Αμαζόνες ήταν το γυναικείο αντίστοιχο των Κενταύρων. Ζούσαν στις όχθες του Θερμώδοντα, στον Πόντο, κοντά στη Θεμισκύρα. Είχαν δικό τους κράτος. Ήταν πάνοπλες με κύριο όπλο το τόξο. Η Ιππολύτη καλοδέχτηκε τον Ηρακλή και τους συντρόφους του και προθυμοποιήθηκε να του δώσει τη ζώνη. Αντέδρασε όμως η Ήρα. Ξεσήκωσε τις Αμαζόνες. Έγινε μάχη σκληρή. Σκοτώθηκαν πολλές. Ανάμεσά τους και η Ιππολύτη. Ο Ηρακλής πήρε τη ζώνη. Με την εκστρατεία αυτή σχετίζεται και ο μύθος της Ησιόνης (ο Ηρακλής στην Τροία).

10. Τα βόδια του Γηρυόνη: Ο Γηρυόνης ήταν ένα τρικέφαλο ανθρώπινο τέρας, γιος του Χρυσάωρα και της Καλλιρρόης ή του Άδη και της Ερύθειας. Ο Ηρακλής νίκησε το Γηρυόνη, σκότωσε τους φύλακες των βοδιών του, το σκύλο Όρθρο και το βοσκό Ευρυτίωνα, κι άρπαξε τα βόδια. Υπάρχει κι άλλη παραλλαγή που τον θέλει να φτάνει στην Ευρύθεια, το νησί του Γηρυόνη, και να επιστρέφει μετά από πολλές περιπέτειες.

11. Τα χρυσά μήλα του κήπου των Εσπερίδων: Αυτός ο κήπος βρισκόταν στο δυτικό άκρο της Γης ή στη χώρα των Υπερβορείων. Οι Εσπερίδες ήταν 2 ή 3 ή 4 ή 5 θυγατέρες της Νύχτας ή του Δία και της Θέμιδας ή του Φόρκυ και της Κητούς ή του Άτλαντα. Ονόματα: Αίγλη, Ερύθεια, Αρέθουσα, Εσπέρα. Είχαν ως αποστολή να φυλάνε τα μήλα ενός μαγικού δέντρου, του οποίου οι καρποί συμβόλιζαν τον έρωτα και τη γονιμότητα. Στην περιπέτεια του Ηρακλή να βρει τον κήπο και να πάρει τα μήλα εμπλέκονται οι μύθοι: α) Του Ηρακλή και του Ανταίου, β) του Ηρακλή και του Βούσιρι, βασιλιά της Αιγύπτου, γ) του Ηρακλή και του Ημαθίωνα, βασιλιά της Αιθιοπίας ή Αραβίας. Τελικά μαζί με τον Προμηθέα φτάνει στον κήπο των Εσπερίδων. Κατά μία εκδοχή τα μήλα τα έκοψε ο ίδιος ο Ηρακλής σκοτώνοντας το δράκο που τα φύλαγε, κατ’ άλλη ο Άτλαντας· υπάρχει και τρίτη, που θέλει να τα έδωσαν οι ίδιες οι Εσπερίδες στον Ηρακλή, αφού κοίμισαν το δράκοντα. Τελικά τα μήλα γύρισαν πάλι στον τόπο τους μέσω της Αθηνάς.

12. Ο Κέρβερος: Η εντολή ήταν να κατέβει στον Άδη και να πάρει το σκύλο Κέρβερο. Ο Ηρακλής κατέβηκε στον Άδη από ένα βάραθρο στο Ταίναρο. Τον συνόδευαν ο Ερμής και η Αθηνά. Αφού ξεπέρασε πολλά εμπόδια, έφτασε μπροστά στο θεό Άδη. Του είπε γιατί ήρθε. Κι εκείνος του επέτρεψε να πάρει τον Κέρβερο αν καταφέρει να τον πιάσει χωρίς όπλα. Τα κατάφερε.

Άλλοι μύθοι σχετικοί με τον Ηρακλή: α) Ηρακλής - Ήρα - Άρης, β) Ηρακλής κι Απόλλωνας, γ) Ηρακλής - Αθηνά - Διόνυσος, δ) Ηρακλής - Εύρυτος - Ίφιτος - Ιόλη - Οιχαλία , ε) Η πώληση του Ηρακλή, στ) Ηρακλής και Κέκροπες, ζ) Ηρακλής και Συλέας, η) Ηρακλής και Λιτυέρσης, θ) Ηρακλής και Ομφάλη, ι) Ηρακλής και Περικλύμενος, ια) Ηρακλής και Ιπποκόων, ιβ) Ηρακλής - Αυγή - Τήλεφος, ιγ) Ηρακλής και Χαλκιόπη, ιδ) Ηρακλής και Αργοναυτική εκστρατεία, ιε) Ηρακλής και Θειοδάμας, ιστ) Ηρακλής και Κήυκας, ιζ) Ηρακλής και Αιγίμιος, ιθ) Ηρακλής και Αμύντωρ, κ) Ηρακλής και Αχελώος, κα) Ηρακλής και Νέσσος, κβ) Ο Ηρακλής και ο δηλητηριασμένος χιτώνας της Δηιάνειρας. Αυτός ο χειτώνας θα γίνει και αιτία θανάτου του Ηρακλή.

ΗΡΩΕΣ ΤΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ

1. Ο Θησέας: Γιος του Αιγέα και της Αίθρας. Γεννήθηκε στα Μέγαρα. Με τους αδελφούς του Πάλλαντα, Νίσο και Λύκο κυρίευσαν την Αττική. Από τη μοιρασιά πήρε την Αθήνα. Αργότερα έδιωξε τον αδελφό του Λύκο από τη Διακρία και την Τετράπολη.

Κατορθώματα: α) σήκωσε τη μεγάλη πέτρα της γέννησής του‘ β) θάνατος του κακοποιού Περιφήτη στη Λυδία· γ) θάνατος του κακοποιού Σίνη· δ) θάνατος του Προκρούστη· ε) θάνατος του Κερκυόνα· στ) πάλεψε με το φοβερό τέρας - γουρούνα Φαία· 3) συνέτριψε τους Παλλαντίδες· η) ο ταύρος που πήρε ο Ηρακλής από την Κρήτη κατέληξε στο Μαραθώνα· εκεί ερήμωσε τον τόπο. Ο Θησέας τον σκότωσε· θ) σκότωσε στο Λαβύρινθο το φοβερό Μινώταυρο (ον με σώμα ανθρώπου και κεφάλι ταύρου) με τη βοήθεια της Αριάδνης· ι) πολέμησε με τις Αμαζόνες· ια) ανάγκασε το βασιλιά των Λαπιθών Πειρίθου ν’ αναγνωρίσει τη γενναιότητά του και να γίνει φίλος του.

Μετά τις περιπέτειές του με την απαγωγή της Ελένης κατέφυγε στη Σκύρο, που την εξουσίαζε ο βασιλιάς των Δολόπων Λυκομήδης. Αυτός τον οδήγησε σ’ ένα ψηλό βουνό τάχα για να του δείξει τα κτήματά του, κι εκεί τον γκρέμισε από έναν ψηλό βράχο και τον σκότωσε.

2. Κέκροπας και Κεκροπίδες: Ο αρχαιότερος ήρωας της Αττικής. Είχε 3 θυγατέρες: Άγραυλο, Έρση και Πάνδροσο. Υιοθέτησε το γιο του Ήφαιστου και της Ατθίδας Εριχθόνιο, ο οποίος και τον διαδέχθηκε στο θρόνο της Αττικής.

ΗΡΩΕΣ ΤΗΣ ΘΗΒΑΣ

1. Ο Κάδμος. Γιος του Αγήνορα και της Τηλεφόεσσας, μακρινός απόγονος του Δία. Από τη Φοινίκη έφτασε στη Θράκη κι από κει στην Ελλάδα και τους Δελφούς, για να συμβουλευθεί τον Απόλλωνα. Πάλεψε με το φονιά των συντρόφων του δράκοντα και τον σκότωσε. Με υπόδειξη της Αθηνάς σπέρνει τα δόντια του δράκοντα και φυτρώνουν άνθρωποι – πάνοπλοι άντρες. Ο Κάδμος τρομάζει και τρέχει να τους πάρει τα όπλα. Ακολουθεί εμφύλιος σπαραγμός ανάμεσα στους πολεμιστές. Επέζησαν μόνο 5: Εχίων, Ουδαίος, Χθόνιος, Υπερήνωρ και Πέλωρ. Απ’ αυτούς γεννήθηκαν οι Θηβαίοι. Ο Κάδμος έχτισε ακρόπολη, την Καδμεία.

Σύμφωνα με μια εκδοχή, ο γάμος του Κάδμου με την Αρμονία δεν έγινε στη Θήβα αλλά στη Σαμοθράκη. Ο Κάδμος με την Αρμονία απέκτησαν 5 παιδιά: τον Πολύδωρο και τις θυγατέρες: Ινώ, Σεμέλη, Αγαύη και Αντονόη. Όλα τα παιδιά τους (και συγκεκριμένα οι κόρες) γνώρισαν πολλές συμφορές και είχαν οικτρό τέλος.

Ο Κάδμος και η Αρμονία τέλειωσαν τη βαριόμοιρη ζωή τους στην Ιλλυρία. Μεταμορφώθηκαν σε φίδια και οι θεοί τούς έβαλαν στα Ηλύσια Πεδία.

2. Αμφίονας και Ζήθος: Γιοι του Δία και της Αντιόπης ή του Ασωπού ή του Νυκτέα. Λέγεται ότι αυτοί διώξανε τον Κάδμο από τη Θήβα. Σκότωσαν τη Δίρκη που άρπαξε τη μάνα τους. Άλλη εκδοχή τούς θέλει να σκοτώνουν και το βασιλιά της Θήβας Λύκο. Κατ’ άλλη εκδοχή, του χάρισαν τη ζωή με επέμβαση του Ερμή και ο Λύκος από ευγνωμοσύνη παραχώρησε στον Αμφίονα το θρόνο της Θήβας. Κτίστες και αυτοί ή οχυρωτές της Θήβας. Κατά την επικρατέστερη εκδοχή, ο Αμφίονας παντρεύτηκε την κόρη του Τάνταλου Νιόβη. Μαζί απέκτησαν 14 παιδιά: Σίπυλος, Ευπίνητος, Ισμηνός, Δαμασίχθων, Αγήνωρ, Τάνταλος, Φαίδιμος, Εθοδαία ή Μαίρα, Κλεοδόξα, Αστυόχη, Φθία, Πελοπία, Ωγυγία και Αστυκράτεια.

3. Οιδίποδας: Ο τραγικότερος ήρωας της ελληνικής μυθολογίας: πατροκτόνος κι αιμομίχτης. Γεννήθηκε από το Λάιο και την Επικάστη ή Ιοκάστη, παρά τον αντίθετο χρησμό του μαντείου. Γιαυτό τον εξέθεσαν στον Κιθαιρώνα, αφού του τρύπησαν το πόδι (=Οιδίποδας). Κάποιοι βοσκοί τον μάζεψαν και τον πήγαν στο βασιλιά της Κορίνθου Πόλυβο. Αυτός τον υιοθέτησε. Κατέφυγε στους Δελφούς για να μάθει γιατί δεν έχει δικαιώματα στο θρόνο της Κορίνθου. Η Πυθία το μόνο που του είπε ήταν να μην επιστρέψει στην πατρίδα γιατί θα σκότωνε τον πατέρα του. Φεύγοντας από το μαντείο, συνάντησε στο δρόμο το Λάιο, τον πραγματικό του πατέρα και βασιλιά της Θήβας. Από ασήμαντη αφορμή μάλωσαν και σκότωσε το Λάιο. Υπάρχουν και άλλες εκδοχές για το περιστατικό. Μετά το φόνο ο Οιδίποδας φτάνει στη Θήβα. Στο βουνό Φίκιο της Θήβας υπήρχε ένα φοβερό τέρας, η Σφίγγα, που τρομοκρατούσε την περιοχή. Εκεί έστηνε διάφορες παγίδες στους Θηβαίους, μία από αυτές ήταν και ένα αίνιγμα: «Ποιο είναι το ζώο που έχει μια μονάχα φωνή κι είναι στην αρχή τετράποδο, έπειτα δίποδο και τελικά τρίποδο» ή «Ποιο είναι αυτό που είναι ταυτόχρονα δίποδο, τρίποδο και τετράποδο». Ο Οιδίποδας έλυσε το αίνιγμα, απάλλαξε τη χώρα από τη Σφίγγα και παντρεύτηκε τη χήρα Ιοκάστη – χωρίς να ξέρει ότι είναι η μάνα του–, σύμφωνα με την υπόσχεση του βασιλιά Κρέοντα. Ο μύθος έχει πολλές πτυχές.

ΗΡΩΕΣ ΤΗΣ ΑΙΤΩΛΙΑΣ ΚΑΙ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ

1. Ο Πηλέας: Γιος του Αιακού και της Ενδηίδας. Γεννήθηκε στην Αίγινα. Ο πατέρας του οργίστηκε για το φόνο του αδελφού του Φώκου και τον έδιωξε από την Αίγινα. Πήγε στη Φθία της Θεσσαλίας, όπου τον υποδέχθηκε ο Ευρυτίωνας, τον πάντρεψε με την κόρη του Αντιγόνη και του έδωσε το 1/3 του βασιλείου του ως προίκα. Πήγαν για κυνήγι με το πεθερό του, τον οποίο και σκότωσε κατά λάθος. Εξ αιτίας αυτού, άφησε τη γυναίκα του στη Φθία και πήγε στην Ιωλκό. Επειδή δεν ανταποκρίθηκε στον έρωτα της Αστυδάμειας, γυναίκας του βασιλιά της Ιωλκού Ακάστου, εκείνη τον συκοφάντησε στον άντρα της. Αυτό στάθηκε αιτία να τη σκοτώσει. Μετά από περιπέτειες παντρεύτηκε με μεγαλοπρέπεια και παρουσία όλων των θεών την ωραιότατη Θέτιδα. Παιδί τους ήταν ο περίφημος Αχιλλέας. Ο Πηλέας πήρε μέρος σε πολλούς αγώνες, κυνηγιού, σκοπευτικούς κτλ., και βγήκε νικητής. Είχε σημαντική συμβολή στην περίφημη αργοναυτική εκστρατεία.

2. Ήρωες της Αργοναυτική εκστρατείας: Ιάσονας, Πελίας, κ.ά. Βλέπε το σχετικό μύθο στο Δεύτερο Μέρος του παρόντος.