5. Άλλες αντιστασιακές οργανώσεις

      1. Οι δυο λεγόμενες μεγάλες αντισταστιακές οργανώσεις δεν υπήρξαν μεν πρωτοπόρες στην εθνική αντίδραση κατά των κατακτητών, αποτέλεσαν όμως το ορμητικό ποτάμι που σταδιακά τις πολλαπλασίασε. Σε πολλές δε περιπτώσεις υπήρχε συνεργασία ανάμεσά τους, είτε ανήκαν στον ίδιο (αυτονόητο και εύκολο) είτε σε συγγενή ιδεολογικο-πολιτικό χώρο, αλλά και σε αντίπαλες ιδεολογικές παρατάξεις, βάζοντας πάνω απόλα το συμφέρον της Πατρίδας. Σε πολλές άλλες όμως, δυστυχώς, περιπτώσεις υπήρχε φονικό μίσος μεταξύ τους, με εκδηλώσεις αλληλοεξόντωσης, αποβλέποντας στα μεταπελευθερωτικά πολιτικά/κομματικά λάφυρα, δηλ. στην κυβερνητική κυριαρχία. Αυτά αποτέλεσαν το προοίμιο και τον πρόδρομο του καταστροφικού εμφυλίου πολέμου.

    2. Από τα υπάρχοντα στοιχεία προκύπτει ότι την πρώτη αντιστασιακή οργάνωση αποτέλεσε η «Στρατιά Σκλαβωμένων Νικητών» (ΣΣΝ), που εμφανίστηκε/ιδρύθηκε τον Ιούν. 1941. Πρώτη ενέργειά της η έκδοση προκήρυξης στις 28/10/41, με την οποία καλούσε το λαό σε αντίσταση και εθνική ενότητα. Μία από τις αρχές της οργάνωσης ήταν η «αποχή από κάθε πολιτική σκοπιμότητα».

      3. Από τη ΣΣΝ αποσκίρτησε ο απότακτος αξιωματικός της Αεροπορίας (της δημοκρατικής της τάσης) Κων. Πιερρίκος, από τα συνιδρυτικά της μέλη. Αυτός ίδρυσε την «Πανελλήνια Ένωση Αγωνιζομένων Νέων» (ΠΕΑΝ), καλώντας σε αντίσταση με κάθε μέσο. Εμφανιζόμενη ως σοσιαλίζουσα, αποκτούσε λαϊκό έρεισμα. Επιζητούσε τη συνεργασία και άλλων οργανώσεων. Το ΕΑΜ, όντας αντίθετο στη διενέργεια δολιοφθορών, ήταν πολύ επιφυλακτικό στις εκκλήσεις της.

   Η ΠΕΑΝ καθόρισε και έκλεισε την αντιστασιακή της παρουσία με δυο σημαντικά χτυπήματα. Και τα δύο κατά οργανώσεων δοσίλογων, συνεργατών των κατακτητών. Το πρώτο κατά της ΟΕΔΕ («Οργάνωσις Εθνικών Δυνάμεων Ελλάδος»). Το δεύτερο και σημαντικότερο λίγο αργότερα, στις 20/9/1942, κατά της πολυπληθέστερης ΕΣΠΟ («Εθνική Σοσιαλιστική Πατριωτική Οργάνωσις»), που σχεδίαζε να συγκροτήσει «Ελληνική Λεγεώνα» προκειμένου να τεθεί στη διάθεση των Γερμανών. Τμήμα της ΠΕΑΝ υπό τον ίδιο τον Κ. Πιερρίκο ανατίναξε το κέντρο της Αθήνας το αρχηγείο της ΕΣΠΟ, με αποτέλεσμα τη διάλυσή της και νεκρό τον αρχηγό της Σπ. Στεροδήμο.

       Σήμανε, όμως, ουσιαστικά και το τέλος της ίδιας της ΠΕΑΝ, αφού μετά από προδοσία συνελήφθησαν και εκτελέστηκαν ο αρχηγός της Κων. Πιερρίκος και τα περισσότερα ηγετικά της στελέχη. Η νέα ηγεσία της ήταν συντηρητικότερη και αναλωνόταν σε αντιπαραθέσεις με το ΕΑΜ. Τη δράση της επανέλαβε κατά το τελευταίο εξάμηνο της Κατοχής. Οπωσδήποτε υπήρξε η τρίτη σημαντικότερη από τις μη ΕΑΜικές αντιστασιακές οργανώσεις.

    4. Η δεύτερη ήταν η ΕΚΚΑ («Εθνική και Κοινωνική Απελευθέρωσις»). Ιδρύθηκε το Νοέμ. 1942 από κεντρώες προσωπικότητες, μεταξύ των οποίων και οι Γεώρ. Καρτάλης (από το Λαϊκό Κόμμα) και ο συντ/ρχης Δημ. Ψαρρός, δραστήριος αντιστασιακά από το 1941. Το ΕΑΜ έσπευσε να καταγγείλει την ΕΚΚΑ, επειδή δεν εντάχθηκε στις τάξεις του. Το Καταστατικό της ΕΚΚΑ δημοσιεύτηκε μόλις στις 17/4/43 και απαγγελλόταν α) «Λαοκρατούμενη Δημοκρατία» και β) κοινωνικοποίηση των μέσων παραγωγής.

    Ο Ψαρρός δεν έπαψε να διαβουλεύεται και με άλλες αντιστασιακές δυνάμεις. Στις 20/4/43 προχώρησε στην ανασύσταση στην Παρνασσίδα του τοπικού 5/42 Συντάγματος Ευζώνων, που αποτέλεσε το αντάρτικο σώμα της οργάνωσης, η οποία πρώτη εφάρμοζε μεθοδολογίες τακτικού στρατού. Θα τη μιμηθούν σε λίγο ΕΛΑΣ και ΕΔΕΣ. Στην περιοχή, όμως, ήδη είχε εγκατασταθεί ο ΕΛΑΣ, ο οποίος, μην ανεχόμενος συνδιεκδικητές της κυριαρχίας του, μέσα σε δυο μήνες (13/5 και 23/6) δυο φορές διέλυσε το 5/42, προτού έρθει η εκτέλεση και του ίδιου του Ψαρρού.

    5. Από τις αμιγώς συντηρητικές/δεξιές αντιστασιακές οργανώσεις αρχαιότερη μεν μπορεί να ήταν η ΣΣΝ, μεγαλύτερη όμως και δυναμικότερη αποδείχθηκε η «Εθνική Δράσις» (ΕΔ). Εμφανίστηκε μεν στις 8/11/41, πέρασε, όμως, ένας χρόνος ωσότου αναλάβει δράση. Επιδόθηκε κυρίως α) στη συλλογή πληροφοριών χάριν των συμμάχων, β) σε μικρές πράξεις δολιοφθοράς και γ) σε αποκρύψεις και φυγαδεύσεις καταζητουμένων. Από δε την άνοιξη του ’43 η ΕΔ κ.ά. εστίαζαν το ενδιαφέρον τους και στην ενημέρωση του Καϊρου σχετικά με τις δράσεις κτλ. των ιδεολογικά αντίπαλων οργανώσεων. Απέφευγαν την ανοιχτή προπαγάνδα υπέρ της Βασιλείας. Είναι, πάντως, χαρακτηριστικό ότι δυο αρχικά αντιμοναρχικές οργανώσεις του αστικού χώρου, ο ΕΔΕΣ και η ΡΑΝ (με αρχηγό το στρατηγό Κων. Βεντήρη) από το καλοκαι του ’43, κάτω από τη διακριτική αγγλική πίεση άρχισαν να μετριάζουν την αντιμοναρχική τους δράση/προπαγάνδα..

    6. Η γυναικεία συμμετοχή στην εθνική αντίσταση εκδηλώθηκε με δυο τρόπους: α) με την ένταξή τους στο ΕΑΜ (οι άλλες οργανώσεις δε δέχονταν γυναίκες) και β) με συμμετοχή σε ειδικές ομάδες, όπως 1) η «Μπουμπουλίνα» με αρχηγό τη Λέλα Καραγιάννη, με κατασκοπευτικό προσανατολισμό, και 2) με την ίδρυση της γυναικείας οργάνωσης «Σπίθα» από τη Λουκία Μαντζούφα-Μεταξά, σαν συνέχεια της ΕΟΝ.

      7. Ειδική περίπτωση αποτελεί η οργάνωση «Χ». Την ίδρυσε ο συντ/ρχης Γεώρ. Γρίβας. Ξεκίνησε ως «δημοκρατικός» αλλά διαπιστώνοντας ότι στο φιλοβασιλικό χώρο υπήρχαν καλύτερες προοπτικές, στράφηκε προς τα εκεί. Υπάρχει μαρτυρία (γερμανική) ότι στο ξεκίνημά της βολιδοσκόπησε τους Γερμανούς για κοινή δράση κατά των Άγγλων. Οι Γερμανοι αρνήθηκαν. Είναι πάντως αναμφισβήτητο ότι κύριος εχθρός της «Χ» ήταν το ΕΑΜ. Γιαυτό από το 1944 συντόνισε τη δράση της με την «Ειδική Ασφάλεια». Αυτό άρχισε να προβληματίζει τους Άγγλους. Από την άλλη, όμως, το Φόρεϊν Όφφις από το 1943 αναζητούσε απεγνωσμένα δυνάμεις προσκείμενες στη Μοναρχία, διατεθειμένο, όπως φαίνεται, να «κάμει στραβά μάτια» χάριν ενός απώτερου σημαντικού σκοπού.