4. Το ΕΔΕΣ

    Και όμως, του ΕΑΜ προηγήθηκε η ίδρυση της δεύτερης (όπως τελικά διαμορφώθηκαν τα πράγματα) σε μέγεθος αντιστασιακή οργάνωση. Από την αντίπερα ιδεολογική όχθη αυτή. Στις 9/9/41 ο βενιζελικός συνταγματάρχης Ναπολέων Ζέρβας και άλλοι δυο ομοϊδεάτες του ίδρυσαν τον Εθνικό Δημοκρατικό Ελληνικό Σύνδεσμο (ΕΔΕΣ). Επιδίωκε κατά το ιδρυτικό του: α) την εγκαθίδρυση στη χώρα του Δημοκρατικού πολιτεύματος, σοσιαλιστικής απόχρωσης,` β) την αποκάλυψη και προβολή της προδοσίας του βασιλιά Γεωργίου και της μεταξικής δικτατορίας· γ) την κάθαρση του κρατικού μηχανισμού από τα μεταξικά κατάλοιπα. Προς αναβάθμιση του κύρους της οργάνωσης χρίεται αρχηγός της ο Ν. Πλαστήρας, ο οποίος, όμως, βρισκόταν ακόμη στη Γαλλία. Την ίδια, πάντως, μέρα αναχωρούσε από τη Νίκαια της Γαλλίας για την Αθήνα με υπόδειξη του Πλαστήρα ο Κομνηνός Πυρομάγλου.

     Είδαμε ήδη τον Πλαστήρα α) το 1937 ν’ αναχωρεί με αφοσιωμένους του για τη Γαλλία, σκοπεύοντας ν’ αγωνιστεί για την ανατροπή της δικτατορίας· β) να έρχεται, μετά την ιταλική επίθεση, σε επαφές με τη γερμανική πλευρά (πριν την επίθεσή της), ζητώντας της να παρέμβει στο αλβανικό μέτωπο υπέρ της Ελλάδας, υποσχόμενος ως αντάλλαγμα μια γερμανόφιλη μεταπολεμικά κυβέρνηση. Για τις ενέργειές του αυτές ενημέρωσε και την Αθήνα. Με επιστολή του, μάλιστα, στον Έλληνα πρεσβευτή (16.7.41) στο Βισύ μεμφόταν το καθεστώς της Αθήνας για την αποτυχία των ενεργειών του αυτών. Αυτή ήρθε στο φως το 1945. Πριν, πάντως, το τέλος του καλοκαιριού του 1941 προχώρησε σε μερική αναθεώρηση αυτών των απόψεών του. Φαίνεται ότι οι οδηγίες του προς τον Πυρομάγλου ήταν να επιδιωχθεί η σύσταση μιας οργάνωσης σοσιαλιστικών τάσεων, η οποία θα κάλυπτε το κενό ανάμεσα στο ΚΚΕ και στα αστικά κόμματα. Αυτή, αφενός θα κρατούσε ίσες αποστάσεις και από τις δύο ελληνικές κυβερνήσεις (Αθήνας και Καϊρου), αφετέρου δε την κατάλληλη στιγμή θα ανέπτυσσε αντιστασιακή δράση, ενώ μετά την απελευθέρωση θα επέβαλλε την τάξη και θα εμπόδιζε την επάνοδο της Μοναρχίας.

    Ο μόνος που συμμερίστηκε τα κομιζόμενα από τον Πυρομάγλου ήταν ο Ζέρβας, αποδεχόμενος την προετοιμασία για μελλοντικό ένοπλο αγώνα στα βουνά. Επακολούθησαν επαφές του και διαπραγματεύσεις με απότακτους αξιωματικούς του ’35 (Δημ. Ψαρρό και Ευρ. Μπακιρτζή), το ΚΚΕ και με συνεργάτες των βρετανικών μυστικών υπηρεσιών, όπως ήταν ο αρχηγός της παράνομης ομάδας «Προμηθεύς Β΄» Χαράλ. Κουτσογιαννόπουλος. Μετά από πιέσεις του τελευταίου (που τον χρηματοδοτούσε κιόλας) και του Καϊρου, ο Ζέρβας στις 23/7/42 βγήκε στο βουνό. Άρχισε από τον ορεινό Βάλτο. Η αρχική 4μελής ομάδα σταδιακά μεταβλήθηκε σε υπολογίσιμο αντάρτικο σώμα. Στις 9/11 έφθασε εκεί Άγγλος αξιωματικός και ζήτησε από τον ΕΔΕΣ να μετάσχει σε διασυμμαχική επιχείρηση δολιοφθοράς. Υπήρχε, όμως, και μια ομάδα στελεχών του ΕΔΕΣ (με κορυφαίους τους Θεόδ. Πάγκαλο και Στυλ. Γονατά) που διαφωνούσε με την ανάληψη αντάρτικου πολέμου ως ματαιοπονία. Αντ’ αυτού συνιστούσαν διμέτωπο αγώνα κατά της βασιλείας και του κομουνισμού.